ALMANAK

(Türkiye Cumhuriyeti günlüğü /1923-2000) BÖLÜM - II

Türkiye Cumhuriyeti'nin yakın geçmişine göz atacağız. Yukarıda verilen tarihler arasında gerçekleşen olayları hazırlamaya çalıştık. Sizler de eklenti yapabilirsiniz...

1930
30 Ocak 1930 : Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu.
3 Nisan 1930 : Belediyeler Kanunu (1580 sy.) kabul edildi. Bu kanunla kadınlara
seçme ve seçilme hakkı
verilmiştir.
10 Haziran 1930 : Türkiye-Yunanistan arasında ‘Ahali Mübadelesi Antlaşması’
imzalandı.
11 Haziran 1930 : Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası Kanunu kabul edildi.
14 Haziran 1930 : Askeri Yargıtay kuruldu.
22 Haziran 1930 : Jandarma Genel Komutanlığı Kuruluş Kanunu kabul edildi.
12 Ağustos 1930 : Fethi (Okyar) Bey tarafından ‘Serbest Cumhuriyet Fırkası’
kuruldu.
30 Ağustos 1930 : Ankara-Kayseri demiryolu Sivas’a ulaştı.
25 Eylül 1930 : Ismet Paşa Başbakanlıktan istifa etti.
26 Eylül 1930 : Adana’da Abdülkadir Kameli (Oğütçü) tarafından ‘Ahali Cumhuriyet
Fırkası’ kuruldu.
27 Eylül 1930 : Ismet Paşa Kabineyi yeniden kurdu.
29 Eylül1930: Edirne’de ‘Türk Cumhuriyet Amele ve Ticaret Fırkası’ kurulması
teşebbüsüne izin verilmedi.
17 Kasım 1930 : Serbest Cumhuriyet Fırkası kendi kendisini feshetti.
21 Aralık 1930 : Ahali Cumhuriyet Fırkası feshedildi.
23 Aralık 1930 : Menemen olayı. Nakşibendi tarikatına bağlı Derviş Mehmet ve
kendisine katılan
yandaşlarıyla, Menemen’de gösteri yapmak istediler. Menemen’de Yedek Subaylık
yapan Ilkokul öğretmeni
Mustafa Fehmi Kubilay (doğumu:1906) bir manga askerle gericilerin üzerine
yürümek ve onları durdurmak
istedi. Derviş Mehmet, Kubilay’ı şehit ettikten sonra, başını kesip bir mızrağa
takarak kentin sokaklarında
dolaştırdı. Bu olayda, Hasan ve Şevki isimli bekçilerimizde şehit olmuşlardır.
Orgeneral Mustafa (Muğlalı)
başkanlığında kurulan özel bir mahkemede yargılanan suçlular, ölüme mahkum
edilmişlerdir.
1931
30 Ocak 1931 : Gümrükve Tekel Bakanlığı kuruldu.
26 Mart 1931 : Olçüler Kanunu kabul edildi.
15 Nisan 1931 : Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti (Türk Tarih Kurumu) kuruldu.
23 Nisan 1931 : Fevzi Paşa-Malatya demiryolu işletmeye açıldı.
5Mayıs1931 : Gazi M. Kemal Paşa yeniden Cumhurbaşkanı seçildi.
- Ismet (Inönü) Paşa, yeniden kabineyi kurmakla görevlendirildi.
10 Mayıs 1931 : Gazi M. Kemal Paşa, CHP’nin 3.Büyük Kongresinin açılışında
yaptığı konuşmada;
“Efendilerı Birinci umumi kongremiz bundan on iki sene evvel Sivas’ta, bir
mektep dershanesinde yapılmıştı.
Gelen murahhaslar (üyeler) türlü takipler altında, bir çok müşküllerle
karşılaşmışlardı. Müzakerelerimizi dahili
ve harici düşmanların süngü ve idam tehditleri altında yapmıştık..”
27 Temmuz 1931 : Gümrük Muhafaza Genel Komutanlığı kuruldu.
5 Ağustos 1931 : Istanbul Teşvikiye’de büyük yangın. 74ev ve 7 dükkan yandı.


30 Aralık 1931 : Tarım Bakanlığı kuruldu.
1932
15 Ocak 1932 : Samsun’da heykeltıraş Krieppel tarafından yapılan Gazi Heykeli
açıldı.
17 Ocak 1932 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Korgeneral Ahmet Derviş
(Doğumu:1884) Paşa öldü.
22 Ocak 1932 : Istanbul Yerebatan Camii’nde ilk defa Hafız Yaşar (Okur)
tarafından Türkçe Kur’an okundu.
18 Şubat 1932 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Korgeneral Nurettin (dog:1873)
Paşa öldü.
19 Şubat 1932 : Halkevleri kuruldu. (8 Ağustos 1951’de kapatıldı.)
23 Nisan 1932 : Kütahya-Balıkesir demiryolu hizmete açıldı.
28 Haziran 1932 : Solhan (Hakkari) ilçesi kuruldu.
9 Temmuz 1932 : Türkiye, Milletler Cemiyeti’ne katıldı.
11 Temmuz 1932 : Gazi M. Kemal Paşa, Türk Tarih Kurumu Kurultayının sonunda
yaptığı konuşmada; “Dil
işlerini de düşünmekzamanı gelmiştir. Türk dilinin, kendi benliğine, aslındaki
güzellik ve zenginliğe kavuşması
için bütün devlet teşkilatımızın, dikkatli, alakalı olmasını isterizı
12 Temmuz 1932 : Türk Dil Kurumu kuruldu.
18 Temmuz 1932 : Ezanın Türkçe okunması Diyanet Işleri Başkanlığınca ilgililere
duyuruldu ve Ezan Türkçe
olarak okunmaya başlandı.
Türkçe Ezan; Tanrı uludur
Şüphesiz bilirim, bildiririm
Tanrı’dan başka yoktur tapacak
Şüphesiz bilirim, bildiririm
Tanrı’nın elçisidir Muhammed
Haydin namaza
Haydin felaha
(Namaz uykudan hayırlıdır)
Tanrı uludur
Tanrı’dan başka yoktur tapacak
27 Temmuz 1932 : Izmir’de AtatürkAnıtı, Ismet Paşa tarafından açıldı.
1 Ağustos 1932 : Türkiye Güzeli Keriman Halis, Dünya Güzeli seçildi.
26 Eylül 1932 :1 Türk Dil Kurultayı Dolmabahçe Sarayı’nda toplandı.
27 Eylül 1932 : Gazi M. Kemal Paşa, ABD’nin ünlü komutanı, 2.Dünya Savaşı’nda
Uzak Şark’ta Japonları
dize getiren beş yıldızlı General Mc. Arthur’u kabul etti. (Konuşma 1951’de
açıklandı. Gazi bu konuşmada;
yeni bir dünya savaşının yakın olduğuna, bu savaşta Amerika’nın tarafsız
kalamayacağına, Italya Başbakanı
Mussolini’nin durumunu koruyamayacağına ve izlediği politikanın sonunda, bütün
memleketlerinin elinden
gideceğine, savaş sonrası Bolşevik tehlikesinin artacağına işaret etmiştir.)
1 Kasım 1932 : Gazi M. Kemal Paşa, TBMM’nin 4.dönem, 2.toplanma yılında yaptığı
konuşmada; “Aziz
arkadaşlarım! Beynelmilel siyasi ve iktisadi buhranlardan, beşeriyetin duymakta
olduğu sıkıntı ve acı devam
etmektedir. Siyasi buhranın maliyeti, Silahları Bırakma Konferansının
müşküllerinde hulasa olarak müşahede
edilebilir. Iktisadi buhran ise, milletler arasında mübadelenin azalması ve
daralması şeklinde sahasını
genişletmiş ve tesirini artırmıştır. Bizim kanaatimizce beynelmilel siyasi
emniyetin inkişafı için, ilk ve en mühim
şart, milletlerin hiç olmazsa sulhu muhafaza fikrinde, samimi olarak
birleşmesidir.”
1 Aralık 1932 : Demiryolu Malatya’ya ulaştı.
15 Aralık 1932 : Samsun-Sivas demiryolu hizmete açıldı.
1933
1 Şubat 1933 : Bursa’da Türkçe ezanı protesto gösterileri.
6 Şubat 1933 : Gazi M. Kemal Paşa Bursa’da, Bursalılara seslendi: “...Konunun
kesin nedeni din değildir.
Kesin olarak bilinmelidir ki, Türk Milletinin milli dili ve milli benliği bütün
hayatında hakim ve esas olacaktır.
22 Nisan 1933 : Osmanlı borçlarının tasfiyesi amacıyla, Türkiye ile Osmanlı
Düyunu Umumiye Hamilleri
arasında antlaşma sağlandı.
27 Nisan 1933 : Adana-Fevzipaşa demiryolu hizmete açıldı.
31 Mayıs 1933 : Istanbul Darülfünun’un ilgasına ve Maarif Vekaletince yeni bir
üniversite kurulmasına dair
kanun kabul edildi.
3 Haziran 1933 : Sümerbank’ın kurulmasına dair kanun kabul edildi.
8 Haziran 1933 : Halk Bankası ve Halk Sandıkları kurulmasına dair kanun kabul
edildi.
29 Haziran 1933 : Sivas-Erzurum demiryolu hizmete açıldı.
2 Eylül 1933 : Ulukışla-Kayseri demiryolu hizmete açıldı.
9 Eylül 1933 : Ileride Izmir Fuarı adını alacak olan, 9 Eylül Panayırı, Genel
Kurmay Başkanı Mareşal Fevzi
(Çakmak) Paşa tarafından açıldı.
26 Ekim 1933 : ‘Genel Af kabul edildi.
29 Ekim 1933 : Cumhuriyetin kuruluşunun 10.yılı kutlamaları. Gazi M. Kemal Paşa,
daha sonra 10. yıl Nutku
olarak adlandırılacak konuşmasında; “... Yurttaşlarım! Az zamanda çok büyük
işler yaptık Bu işlerin en
büyüğü, temeli Türk kahramanlığı ve yüksek Türk kültürü olan Türkiye
Cumhuriyetidir Fakat yaptıklarımızı
asla kafi göremeyiz. Çünkü daha çok ve daha büyük işler yapmak
mecburiyetindeyiz. Yurdumuzu dünyanın
en mamur ve en medeni memleketleri seviyesine çıkaracağız. Milletimizi en geniş
refah, vasıta ve
kaynaklarına sahip kılacağız. Milli kültürümüzü, muasır medeniyet seviyesinin
üstüne çıkaracağız
5 Kasım1933: Eskişehir şeker fabrikası hizmete açıldı.
3 Aralık 1933 : Maarif (Milli Eğitim) Bakanlığı, ‘Inkılap Tarihi’ dersinin
liselerin her sınıfında okutulmasına karar
verdi.
1934
3 Şubat 1934 : Afına’da, Balkan Paktı Türkiye, Romanya, Yunanistan ve Yugoslavya
arasında imzalandı.
12 Şubat 1934: Unlü Türk Şair ve edibi Cenap Şahabettin (Doğumu:1 870) öldü.
4 Mart 1934 : Universite ve yüksekokullara ‘Devrim’ dersi kondu.
- Ankara Radyosu yayına başladı.
20 Mart 1934 : Ankara’da ‘Inkılap Tarihi’ Kürsüsü kuruldu.
31 Mart 1934 : Istanbul Universitesi’nin yeniden yapılandırılması için getirilen
Prof. Malş, görevini
tamamlayarak Türkiye’den ayrıldı.
15 Nisan1934: Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Korgeneral Kemalettin Sami
(Doğumu:1884) Paşa öldü.
14 Mayıs 1934 : Izmir Şehir Meclisi, bugünkü Enternasyonal Fuar’ın yerinde
460.000 metrekarelik bir Kültür
park kurulmasına karar verdi.
21 Haziran 1934 : Soyadı Kanunu kabul edildi.
18 Ağustos 1934 :5 gün sürecek olan 2. Dil Kurultayı başladı.
2 Eylül 1934 : Istanbul’da Kadıköy-Usküdar arasında Tramvay işletmeye açıldı.
19 Ekim 1934 : Turhal Şeker Fabrikası hizmete açıldı.
12 Kasım 1934 : Muş’ta deprem. Büyük hasar var.
24 Kasım 1934 : Gazi Mustafa Kemal Paşa’ya ‘Atatürk’ soyadı verildi.
26 Kasım 1934 : Atatürk, Ismet Paşa’ya ‘Inönü’ soyadını verdi.
- Efendi, Bey, Paşa vb. Lakap ve Unvanların kaldırılmasına dair kanun kabul
edildi.
3 Aralık 1934 : Bazı kisvelerin giyilmeyeceğine dair kanun kabul edildi. Bu
kanunla; ibadet dışında bazı
elbiselerin dışarıda giyilmesi yasaklandı.
5 Aralık 1934 : Ismet Inönü ve 191 Milletvekilinin önergesiyle; Türk kadınına
Milletvekili seçme ve seçilme
hakkı verildi.
17 Aralık 1934 : ‘Atatürk’ soyadının başkası tarafından kullanılamayacağına dair
kanun kabul edildi.
26 Aralık1934: Menemen’de Devrim Şehitleri için dikilen ‘Kubilay Anıtı’
büyüktörenle açıldı.
1935
1 Şubat 1935 : Ayasofya, Müze olarak hizmete açıldı. Bizans’lılar döneminde
yapılmış olan bu ünlü Kilise
1453’de Fatih Sultan Mehmet’in Istanbul’u fethinden sonra Cami haline
getirilmişti.
8 Şubat 1935 : Milletvekili seçimleri yapıldı. (383 Erkek, 17 Kadın
Milletvekili.)
1 Mart 1935 : Atatürk, 4. Defa Cumhurbaşkanı seçildi.
18 Nisan 1935 : Istanbul’da Uluslararası Kadınlar Kongresi toplandı.
9 Mayıs 1935 : Atatürk, CHP 4. Büyük Kurultayının açılışında yaptığı konuşmada;
“Kurultayın sayın
üyeleri! ... Uçurum kenarında yıkık bir ülke. Türlü düşmanlarla kanlı
boğuşmalar... Yıllar süren savaş... Ondan
sonra, içeride ve dışarıda saygı ile tanınan yeni vatan, yeni sosyete, yeni
devlet ve bunları başarmak için
arasız, devrimler... Işte Türk genel devrimi...”
27 Mayıs 1935 : Ulusal Bayramlarve Genel Tatiller hakkında kanun kabul edildi.
Bu kanunla hafta tatili ‘cuma’
gününden ‘pazar’ gününe alındı.
10 Haziran 1935 : Mülkiye Mektebi’nin adı Siyasal Bilgiler Fakültesi olarak
değiştirildi.
10 Temmuz 1935 : Ekonomi Bakanı Celal Bayar, Sovyet Sanayini incelemek üzere
SSCB’ye gitti.
19 Ekim 1935 : Atatürk’e suikast amacıyla, Suriye’den Türkiye’ye sızan kişiler
yakalandı.
20 Ekim 1935 : Genel nüfus sayımı yapıldı. Nüfusumuz; 16.158.018 kişi.
23 Ekim1935: Ergani-Mardin-Diyarbakır demiryolu hizmete girdi.
- Etibank, kuruldu.
9 Kasım 1935 : Türk Mason Derneği, yayınladığı bir bildiriyle, çalışmasına son
verdiğini açıkladı. Mallarını
halkevlerine bağışladı.
13 Kasım 1935 : Italya’nın Habeşistan’a saldırması üzerine, Türkiye’de tedbirler
alındı. Batı Anadolu’nun
stratejik bölgelerine yığınaklar yapıldı.
26 Kasım 1935 : Demiryolu lsparta’ya ulaştı.
29 Kasım 1935 : Paşabahçe cam fabrikası hizmete girdi.
1936
9 Ocak 1936 : Ankara’da Dil, Tarih ve Coğrafya Fakültesi öğretime başladı.
25 Mart 1936 : Afyon-Karakuyu demiryolu hizmete açıldı.
26 Mart 1936 : Bozanözü-Isparta demiryolu hizmete açıldı.
24 Nisan 1936 : Yazar Sami Paşazade Sezai (Doğumu:1859) öldü.
6 Mayıs 1936 : Ankara’da Devlet Konservatuarı kuruldu.
18 Mayıs 1936 : Erzurum-Sivas demiryolu yapımına başlandı.
1 Haziran 1936 : Maliye Bakanlığı ve Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü kanunları
yürürlüğe girdi.
20 Temmuz 1936 : Montreux Antlaşması imzalandı. Lausanne Barış Antlaşması’nda
Türkiye’nin Boğazlar
üzerindeki haklarını kısıtlayıcı maddeler bulunmaktaydı. Montreux Antlaşması ile
Türkiye, Boğazlar üzerindeki
bütün haklarına kavuştu. Bu Antlaşma ile ticaret gemilerinin geçmesi serbest
bırakıldı, savaş gemilerinin
geçişinde ise, şartlar ayrıntılı olarak belirtilmiştir.
29 Ağustos 1936 : Istanbul’da, Haliç üzerinde Azapkapı ve Unkapanı’nı birbirine
bağlıyacak olan Atatürk
Köprüsü’nün temeli atıldı. (Eski köprünün adı Unkapanı köprüsü idi, bu sebeple
halen Atatürk Köprüsü’ne
Unkapanı Köprüsü de denmektedir.)
25 Eylül 1936 : Harp Okulu, Istanbul’da Harbiye’deki binasından Ankarada yeni
yapılan binasına taşındı.
26 Ekim 1936 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından ve savaş sonrasında Istanbul’a
giren Türk Silahlı
Kuvvetleri’nin Komutanı Korgeneral Şükrü Naili Gökberk(Doğumu:1876) öldü.
27 Aralık 1936 : Istiklal Marşımızın yazarı, büyük şair, mütefekkir ve din adamı
Mehmet Akif Ersoy (doğ:1873)
öldü. 0 tarihlerde Meclis’te Burdur Milletvekili olan M. Akif Ersoy’un Türk
Silahlı Kuvvetleri’ne ithaf ettiği bu
muhteşem şiir, 12 Mart 1921’de Meclis’te okunduğunda bütün Milletvekilleri
tarafından büyüktezahüratlarla
dakikalarca ayakta alkışlanmış ve kabul edilmiştir.
İSTİKLAL MARŞI:
(Beste:Zeki Ungör)
Korkma sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak,
Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.
O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak;
O benimdir, o benim milletimindir ancak!
Çatma kurban olayım, çehreni ey nazlı hilal!
Kahraman ırkıma bir gül; ne bu şiddet bu celal?
Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helal.
Hakkıdır hakka tapan milletimin istiklal.
Ben, ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım.
Hangi çılgın bana zincir vuracakmış, şaşarım?
Kükremiş sel gibiyim bendimi çiğner, aşarım;
Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım.
Garbın afakını sarmışsa çelik zırhlı duvar,
Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var.
Ulusun, korkma, nasıl böyle bir imanı boğar,
Medeniyet dediğin tek dişi kalmış canavar?
Arkadaş, yurduma alçakları uğratma sakın!
Siper et gövdeni, dursun bu hayasızca akın.
Doğacaktır sana va’dettiği günler Hakk’ın,
Kim bilir, belki yarın, belki yarından da yakın!
Bastığın yerleri toprak diyerek geçme, tanı.
Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.
Sen şehit oğlusun, incitme, yazıktır atanı;
Verme, dünyaları alsan da, bu cennet vatanı.
Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda?
Şüheda fışkıracak toprağı sıksan şüheda,
Canı, cananı, bütün varımı alsın da Hüda,
Etmesin, tek vatanımdan beni dünyada cüda.
Ruhumu, senden, ilahi, şudur ancak emeli;
Değmesin mabedimin göğsüne namahrem eli,
Bu ezanlar ki şahadetleri dinin temeli,
Ebedi yurdumun üstünde benim, inlemeli!
O zaman vecd ile bin secde eder, varsa taşım;
Her cerihamdan, ilahi, boşanıp kanlı yaşım,
Fışkırır, ruh-i mücerret gibi yerden naşım;
O zaman yükselerek arşa değer, benim başım.
Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilal!
Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helal.
Ebediyen sana yok, ırkıma yok izmihlal!
Hakkıdır hür yaşamış bayrağımın hürriyet;
Hakkıdır hakka tapan milletimin istiklal!
1937
5 Ocak 1937 : Malatya Milletvekili ve Başbakan İsmet İnönü ve 153
Milletvekilinin vermiş olduğu önerge ile
Anayasa’nın 2.maddesi “Türkiye Devleti; Cumhuriyetçi, Halkçı, Devletçi, Laik ve
lnkılapçıdır” şeklinde
değiştirildi. Bu suretle ‘Altı Ok’ Anayasa’ya girmiş oldu.
3 Nisan 1937 : Karabük Demir Çelik Fabrikalarının temeli atıldı.
13 Nisan 1937 : Büyük Şair Abdülhak Hamit Tarhan (Doğumu:1851) öldü.
29 Mayıs 1937 : Türkiye ile Fransa arasında Hatay’ın mülki bütünlüğünü garanti
eden antlaşma Cenevre’de
imzalandı. Bu suretle Hatay, bağımsız oluyordu.
4 Haziran 1937 : Ziraat Bankası kanunu kabul edildi.
12 Haziran 1937 : Atatürk, çiftliklerini hazineye bağışladı.
8 Temmuz 1937 : Tahran’da Türkiye-lrak-lran-Afganistan arasında ‘Sadabat
29 Eylül 1937: Türk Tarih Kurultayı, Atatürk’ünde katılımı ile başladı.
- Izinli bulunan Başbakan Inönü’nün yerine Vekaleten Celal Bayar atandı.
1 Kasım 1937 : Atatürk, TBMM’nin 5.Dönem, 3.Toplantı yılında yaptığı konuşmada;
“Sayın Milletvekilleri! Memnuniyetle görmekteyiz ki Cumhuriyet Rejimi,
yurdumuzda huzur ve sükunun yerleşmesini temin etmiş bulunuyor... Milletimizin
layık olduğu yüksek medeniyet ve refah seviyesine varmasını alıkoyabilecek
hiçbir engel düşünmeye yer bırakılmadığını ve bırakılmayacağını huzurunuzda
söylemekle bahtiyarım...Ordu, Türk Ordusu!... Işte bütün milletin göğsünü
itimat, gurur duyguları ile kabartan şanlı adı Ordumuz; Türk topraklarının ve
Türkiye idealini tahakkuk ettirmek için sarf etmekte olduğumuz sistemli
çalışmaların, yenilmesi imkansız teminatıdır Atatürk’ün TBMM’ni son açış
konuşmasıdır bu.
16 Kasım 1937 : Diyarbakır-Cizre demiryolu hizmete açıldı.
1 Aralık 1937 : Başbakan Celal Bayar, Cumhuriyet Halk Partisi grubunda ‘Hatay’
hakkında bilgi verdi.
1938
1 Ocak 1938 : Denizbank kuruldu.
10 Şubat 1938 : Gölcükte yeni bir Tersane yapılmasına karar verildi.
25 Şubat1938: Başbakan Celal Bayar, Balkan Paktı hazırlıkları için, Yunan,
Yugoslav ve Romen
Başbakanlarıyla toplantı yaptı.
6 Mart 1938 : Atatürk’e Türk doktorları tarafından ilk konsültasyon yapıldı.
13 Mart 1938 : Kurtuluş Savaşı komutanlarından Orgeneral Cevat Çobanlı
(dog:1871) öldü.
31 Mart 1938 : Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği tarafından Atatürk’ün
hastalığı ile ilgili ilk resmi tebliğ
yayınlandı.
14 Nisan 1938
19 Nisan 1938
25 Nisan 1938
gittiler.
27 Nisan1938: Yunanistan ile Dostluk Antlaşması imzalandı.
8 Mayıs 1938 : Başbakan Bayar, Yugoslavya’ya gitti.
1 Haziran 1938 : Atatürk, doktorların tavsiyeleri üzerine Istanbul Boğazında
demirleyen Savanora yatında
kalmaya başladı.
29 Haziran 1938 : 150’liklerin Affedilmesine dair kanun Meclis’te kabul edildi.
Paktı’ imzalandı.
Bayar görevlendirildi.
27 Eylül 1937 : Büyük Dil Kurultayı, Dolmabahçe Sarayı’nda toplandı.
25 Ekim 1937 : Ismet Inönü Başbakanlıktan çekildi. Kabineyi kurmakla Celal
- Celal Bayar, Kabinesini açıkladı.
Başbakan Celal Bayar
Adliye Bakanı Hilmi Uran
Şavunma Bakanı General Kazım Ozalp
Içişleri Bakanı Dr. Refik Saydam
Dışişleri Bakanı Şükrü Saraçoğlu
Maliye Bakanı Fuat Agrali
Milli Eğitim Bk. Saffet Arıkan
Bayındırlık Bakanı Ali Çetinkaya
Ekonomi Bakanı Şakir Kesebir
Sağlık Bakanı Dr. Hulusi Alataş
Gümrük lnşaat Bk Rana Tarhan
Tarım Bakanı Faik Kurdoğlu
İzmir Konak Vapur İskelesi hizmete açıldı.
Kırşehir’de deprem.
Başbakan Bayar ve Dışişleri Bakanı Saraçoğlu, Balkan Paktı ile ilgili görüşmeler
için Atina’ya
5 Temmuz 1938 : Türk Ordusu Hatay’a girdi.
8 Temmuz 1938 : Hatay davası, Türkiye’nin istediği gibi çözümlendi.
2 Eylül 1938 : ‘Hatay Cumhuriyeti’ bağımsızlığını ilan etti. Cumhurbaşkanlığına
Tayfur Sökmen seçildi.
15 Eylül 1938: Atatürk, vasiyetnamesini yazdırdı. (Olümünden sonra,
28.11.1938’de açılmıştır.)
16 Ekim 1938 : Atatürk’ün hastalığı hakkında günlük resmi bildiriler
yayınlanmaya başlandı.
1 Kasım1938: TBMM’nin 4. Dönem, 4.Toplantı yılının açılışını Atatürk adına
Başbakan Celal Bayar yaptı. Atatürk’ün açılış konuşması, Bayar tarafından
okundu.
8 Kasım 1938 : Atatürk’ün sağlık durumunun ciddi bir hal alması üzerine, sabah
ve akşam olmak üzere iki ayrı tebliğ yayınlanmaya başlandı.
10 KASIM 1938 : ATATURK; SAAT 09.05’DE ISTANBUL DOLMABAHÇE SARAYI’NDA VEFAT
ETTI. Müdavi
ve Müşavirtabiplerin verdikleri son rapor; “Reisicumhur Atatürk’ün umumi
hallerinde vahamet dün gece saat 24.00’te neşredilen tebliğden sonra her an
artarak bugün, 10 Ikinci teşrin (Kasım) 1938 Perşembe günü saat dokuzu beş geçe,
Büyük Şefimiz derin koma iŞınde terki diyar etmişlerdir.”
Müdavi (tedavi eden) tabipler: Prof. Dr. Neşet Omer lrdelp, Prof. Dr. Mim Kemal
Oke, Dr. Nihat Reşat Belger. Müşavir (danışman) tabipler: Prof. Dr. Akil Muhtar
Ozden. Prof. Dr. Hayrullah Diker, Prof. Dr. Süreyya Hidayet Serter, Dr. M. Kamil
Berk, Dr. Abravaya Marmal.
11 Kasım 1938 : Anayasa’nın 34.maddesi uyarınca, Reisicumhur adayının seçilmesi
için TBMM toplantısından önce Parti Grubu toplandı. Malatya Milletvekili Ismet
Inönü, Parti Grubunda mevcut 323 Milletvekilinin 322 5mm oyu ile aday
gösterildi. TBMM’de yapılan oylamada ise oybirliği ile (348 Milletvekili)
Cumhurbaşkanlığına seçildi. .
- Başbakan Celal Bayar, istifasını Cumhurbaşkanı Ismet Inönü’ye sundu. Inönü
yeni kabineyi kurmakla tekrar Celal Bayar’ı görevlendirdi.
16 Kasım 1938 : Atatürk’ün naaşı halkın son kez görmesi amacıyla 19 Kasım’a
kadar Dolmabahçe Sarayı’nda Katafalka konuldu. Halkın büyük ilgisi karşısında,
yaşanan izdihamda 7’si kadın toplam 11 kişi ezilerek öldü.
- Atatürk’ün cenaze namazını Diyanet Işleri Başkanı Ord.Prof. Şerafettin Yalkaya
kıldırdı.
- Kabine, 342 üyenin oybirliği ile güvenoyu aldı.
19 Kasım 1938 : Atatürk’ün Naaşı, 12 generalin eşliğinde Dolmabahçe Sarayından
alındı, Sarayburnu’ndan Zafer Muhribiyle, Yavuz Savaş Gemisi’ne taşındı. Yavuz,
Ata’nın Naaşı’nı Izmit’te Tren’e bıraktı. Naaş, 20 Kasım’da Ankara’ya ulaştı.
Ata’nın Naaşı’nın geçtiği tüm yerlerde Halk, O’nu son kez uğurlamak için yollara
akın etmişti. Istanbul’dan Ankara’ya kadar mahşeri bir kalabalık Büyük
Kurtarıcısını son kez selamlıyordu. 20 Kasım1938: Ankara’da 12 Milletvekili
tarafından Tren’den alınan tabut, top arabasına konularak TBMM önündeki
Katafalka yerleştirildi. Ankara ve civar illerden gelen Halk 2 gün 2 gece
Ata’nın önünden son bir defa daha geçtiler.
21 Kasım 1938 : Atatürk’ün Naaşı, törenle Ankara Etnografya Müzesindeki geçici
kabrine konuldu.
-Türkiye Cumhuriyeti’nin 2. Cumhurbaşkanı, Atatürk’ün yakın arkadaşı Ismet
Inönü, Atatürk için, Millete yayınladığı beyannamede; “Büyük Türk Milletine;
Bütün ömrünü hizmetine vakfettiği sevgili milletinin ihtiram kolları üstünde,
Ulu Atatürk’ün fani vücudu istirahat yerine tevdi edilmiştir. Hakikatte Yattığı
yer, Türk Milletinin, O’nun aşk ve iftiharlarla dolu olan kahraman ve vefalı
göğsüdür.
Atatürk, tarihte uğradığımız en zalim ve haksız itham gününde meydana atılmış,
Türk Milletinin masum ve haklı olduğunu iddia ve ilan etmiştir. Ilk önce,
ehemmiyeti kavranmamış olan gür sesi asla yıpranmayan bir kuvvetle nihayet bütün
cihanın şuuruna nüfuz etmiştir.
Devletimizin banisi ve milletimizin fedakar, sadık hadimi, insanlık idealinin
aşıkve mümtaz siması eşsiz
Kahraman Atatürk; VATAN SANA MINNETTARDIR’
26 Kasım 1938 : Ismet Inönü’ye, Cumhuriyet Halk Partisi değişmez Genel Başkanı
unvanı verildi.
28 Kasım 1938 : Atatürk’ün vasiyetnamesi açıldı. Atatürk, vasiyetnamesinde şu
hususları belirtmiştir; “Malik
olduğum bütün nukutve hisse senetleri ile Çankaya’daki gayrimenkul ve
gayrimenkul emvalimi Cumhuriyet
Halk Partisi’ne atideki şartlarla terk ve vasiyet ediyorum.
1- Nukut ve hisse senetleri şimdiki gibi Iş Bankası tarafından
nemalandırılacaktır.
2- Her seneki nemadan bana nispetleri şerefi mahfuz kaldıkça, yaşadıkları
müddetçe Makbule’ye ayda 1.000
lira, ve Rukiye ile Nebile’ye şimdilik 100’er lira verilecektir.
3- Sabiha Gökçen’e bir ev alınabilecek ayrıca para verilecektir.
L- yaşadığı müddetçe Çankaya’da oturduğu ev de emrinde kalacaktır.
5- Ismet Inönü’nün çocuklarına yüksektahsillerini ikmal için muhtaç olacakları
yardım yapılacaktır.
6- Her sene nemadan mütebaki miktar yarı yarıya Türk Tarih ve Dil Kurumlarına
tahsis edilecektir. Kemal Atatürk
12 Aralık 1938 : Sivas-Erzincan demiryolu hizmete açıldı.
- Diyarbakır-Cizre-Van demiryolu yapı mı na başlandı. .
26 Aralık 1938 : CHP Olağanüstü Kurultayı’nca Kemal Atatürk ‘Ebedi Başkan’,
Ismet Inönü’ Değişmez
Başkan’ seçildi.
28 Aralık 1938 : Milli Eğitim Bakanlığı’na Hasan Ali Yücel getirildi.
1939
25 Ocak 1939 : Celal Bayar, Başbakanlıktan çekildi.
-Yeni Hükümeti kurmakla Dr. Refik Saydam görevlendirildi.
Başbakan Dr. Refik Saydam
Adliye Bakanı Tevfik Fikret Sılay
Milli Savunma Bakanı Gen. Naci Tınaz
Içişleri Bakanı Faik Oztrak
Dışişleri Bakanı Şükrü Saraçoğlu
Maliye Bakanı Fuat Ağralı
Bayındırlık Bakanı Ali Çetinkaya
Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel
Ekonomi Bakanı Hüsnü Çakır
Sağlık Bakanı Dr. Hulusi Alataş
Gümrük ve lnşaat Bk. Ali Rıza Tarhan
Tarım Bakanı Muhlis Erkmen
27 Ocak1939: Kabine, TBMM’de oybirliği ile güvenoyu aldı. TBMM seçimlerin
yenilenmesine karar verdi.
19 Şubat 1939 : Ulke genelinde 158 ayrı yerde yeni Halkevleri açıldı.
21 Mart 1939 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Korgeneral Ali Hikmet Ayerdem
(Doğumu:1877) öldü.
26 Mart 1939 : Milletvekili seçimleri yapıldı.
3 Nisan 1939 : TBMM açıldı. Ismet Inönü, Meclisin oybirliği ile yeniden
Cumhurbaşkanlığına seçildi.
- Dr. Refik Saydam istifa etti, Kabineyi Kurmakla tekrar görevlendirildi.
TBMM’den güvenoyu aldı.
12 Mayıs 1939 : Türk-Ingiliz Antlaşması imzalandı. Müşterek bildiri: “Türkiye
Hükümeti ve Büyük Britanya
Hükümeti bir saldırı hareketinin Akdeniz Bölgesinde bir savaşa yönelmesi halinde
bilfiil işbirliği yapmaya ve
güçlerinin bütünü ile yardım ve ilgiyi birbirlerine göstermeye hazır
bulunduklarını beyan ederler Ikinci Dünya
Savaşı ‘nın ayak sesleri duyulmaya başlanmıştı.
23 Haziran 1939 : ‘Türkiye ile Suriye arasında arazi mesailinin kati surette
hallini mutazammın’ antlaşma
imzalandı. Bu antlaşmayla ‘Hatay’ sorunu çözümlendi.
29 Haziran 1939 : Hatay’ın Türk olan yöneticileri Hatay Cumhuriyeti’nin
Anavatana bağlanmasını istediler.
Olağanüstü toplanan Hatay Meclisi oybirliği ile Türkiye’ye katılma kararı aldı.
30 Haziran 1939 : TBMM, Hatay’ın Türkiye’ye katılmasını oybirliği ile onayladı.
5 Temmuz 1939 : CHP Il Başkanlıkları, Valilerin uhdesinden alındı.
7 Temmuz 1939 : Hatay Ili kuruluş kanunu kabul edildi.
20 Temmuz 1939 : Samsun’da meydana gelen selde büyük hasar oldu.
23 Temmuz 1939 : Hatay’da törenle Fransız Bayrağı indirildi, Türk Bayrağı
çekildi. Hatay’da kalan son
Fransız birliği de aynı gün ayrıldı.
28 Temmuz 1939 : Demiryolu Aşkale’ye ulaştı.
1 Eylül 1939 : Alman orduları Lehistan’a girdi, Ikinci Dünya Savaşı resmen
başladı.
6 Eylül 1939 : Demiryolu Erzurum’a ulaştı.
10 Eylül 1939 : Karabük Demir ve Çelik fabrikaları üretime başladı.
22 Eylül 1939 : Dikili’de deprem. 22 kişi öldü, yüzlerce ev yıkıldı.
27 Eylül 1939 : Moskova’da Türk-Sovyet görüşmeleri Dışişleri Bakanları
Saraçoğlu-Molotof arasında başladı.
17 Ekim 1939 : Moskova’da 21 gündür süren Türk-Sovyet görüşmeleri kesildi.
19 Ekim 1939 : Türkiye-Fransa-Ingiltere arasında Uçlü Yardım (Ankara Paktı)
imzalandı. Antlaşma hiçbir
devlete karşı olmayarak, yalnız savunma amaçlı olarak düzenlenmişti. Bu
antlaşmanın yüklediği koşullar
arasında, Türkiye’nin SSCB ile silahlı bir antlaşmazlığa düşmeyeceğine dair açık
kayıtlar konulmuştu.
22 Ekim 1939 : Sivas Lokomotif Vagon Atölyesi faaliyete başladı.
26 Ekim 1939 : TBMM yeni binasının temeli atıldı.
22 Kasım 1939 : Tercan’da deprem.
20 Aralık 1939 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Orgeneral Yakup Şevki Subaşı
(Doğumu:1876) öldü.
25 Aralık 1939 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Korgeneral Omer Halis Bıyıktay
(Doğumu:1883) öldü.
27 Aralık 1939 : Cumhuriyet tarihinin en büyükfelaketlerinden birisi olan
Erzincan depremi. 40.000 kişi öldü.
Binlerce kişi evsiz kaldı.
Windows programının Bul (CTRL+F tuş bileşimi) özelliğinden yararlanarak doküman
içinde kelime
araması yapabilirsiniz.
1940
8 Ocak 1940 : Türkiye-Fransa-İngiltere Kredi Antlaşması imzalandı.
30 Mart 1940 : Türkiye-Suriye Dostluk ve Iyi Komşuluk Antlaşması imzalandı.
(Hatay meselesi ile ilgili olarak
gerilimli günler yaşadığımız Suriye ile, 2. Dünya Savaşının bütün dünyayı
tedirgin ettiği günlerde
imzalanmıştı r.)
31 Mart 1940 : Bursa’da Göl barajı’ hizmete girdi.
9 Nisan 1940 : Alman orduları Danimarka ve Norveç’e girdi.
9 Mayıs 1940 : Ingiliz Başbakanı Churchill’in mesajı:... Türkiye’nin bu zamanda
bize müzahereti (yardımı)
hepimize cesaret verecek bir amildir.”
10 Mayıs 1940 : Alman orduları Lüksemburg ve Hollanda’ya girdi.
13 Mayıs 1940 : Alman orduları Fransa’ya girdi.
19 Mayıs 1940 : Istanbul’da Dolmabahçe Stadının temeli atıldı. (Şu anki ismi
‘Beşiktaş Inönü Stadı’dır.)
28 Mayıs 1940 : Bingöl’de deprem, hasar var.
22 Haziran 1940 : Fransa, Almanlar karşısında ‘Ateşkes Antlaşması’ imzaladı.
29 Haziran 1940 : Türk-Alman Antlaşması imzalandı.
20 Ekim 1940 : Nüfus sayımı yapıldı, nüfusumuz: 17.820.950.
28 Ekim 1940 : Italya, Yunanistan’a saldırdı.
25 Kasım 1940 : 2. Dünya Savaşı’nın sınırlarımıza doğru yayılması üzerine;
Istanbul, Edirne, Kırklareli,
Tekirdağ, Çanakkale ve Kocaeli’de sıkıyönetim ilan edildi.
30 Kasım 1940 : Istanbul’da karartma başladı.
19 Aralık 1940 : Italyan saldırısına uğrayan Yunanistan’a Kurtuluş şilebiyle
yardım malzemesi gönderildi.
20 Aralık 1940 : Malatya (Arapgir) ve Tunceli (Çemişgezek) dolaylarında şiddetli
deprem.
1941
1 Ocak 1941 : İngiltere Başbakanı Churchill, Anadolu Ajansı vasıtasıyla Türk
Milletine gönderdiği mesajda:
Geçen müşkül aylarda Türkiye’nin değişmez dostluğuna mahzar olduk.”
17 Ocak 1941 : Türk-Bulgar Antlaşması imzalandı.
18 Şubat 1941 : Petrol Ofisi kuruldu.
27 Şubat 1941 : Ingiltere Dışişleri Bakanı Anthony Eden Ankara’ya geldi.
4 Mart 1941 : Alman Büyükelçisi Von Papen, Inönü’ye Adolf Hitler’in mesajını
getirdi. 21 Mart 1941 ‘de Inönü,
Hitler’e cevabi mesajını gönderdi.
19 Mart 1941 : Sıkıyönetim 3 ay daha uzatıldı.
24 Mart 1941 : Türkiye ve Rusya bir deklarasyon yayınladılar: “... Türkiye
herhangi bir saldırıya uğradığı
taktirde, Sovyet Rusya tarafsızlığı nı koruyacaktı r.”
- Niksar ve çevresinde deprem, 500 ölü var.
27 Nisan 1941 : Antakya’da hafif çapta deprem.
18 Haziran 1941 : Türkiye-Almanya Dostluk Antlaşması imzalandı.
20 Haziran 1941 : Inönü ile Adolf Hitler arasında karşılıklı mektuplar
gönderildi.
22 Haziran 1941 : Ajanslar sabahın erken saatlerinde Alman ordusunun Sovyet
sınırlarını geçtiğini duyurdu.
2. Dünya Savaşı’nın gidişatını değiştirecek olan Alman-Rus savaşı başlamıştı.
- Hükümet, yayınladığı resmi tebliğde: “Cumhuriyet Hükümeti, Almanya-Sovyetler
Birliği Savaşı dolayısıyla
hasıl olan durum karşısında tarafsızlığını ilana karar vermiştir.”
23 Haziran 1941 : Refah faciası. 1939 yılında Ingiltere’ye sipariş edilen 4
denizaltı ve 4 muhrip’i teslim almak
üzere Mersin’den hareket eden Refah Şilebi, batırıldı. Savaşta tarafsız
olmamızdan dolayı, bordalarına ve
güvertesine Türk Sancağı Bandaj yapılan ve reflektörlerle aydınlatılan Şilep,
Mersin’den hareketinden 5 saat
sonra saat 22.30 sıralarında meçhul bir gemi tarafından atılan torpido ile
vuruldu. Elektrik makineleri ve telsizi
tamamen kullanılamaz hale geldi, mevcut kurtarma filikalarının su kaçırması
dolayısıyla ancak birisi
kullanılabildi. 4 saat kadar su üzerinde kalan Şilep, batmaktan kurtarılamadı.
Tek kurtarma filikasıyla facia
yerinden ayrılan 28 kişi, 36 saat sonra Karataş mevkiine çıkarak geminin
battığını bildirdiler. Türkiye’nin ancak
olaydan 36 saat sonra haberi olabilmişti. Kaza mahalline gönderilen uçak ve
gemilerle yapılan kurtarma ve
araştırma faaliyetleri sonucunda, olaydan 72 saat sonra bir denizci sağ olarak
kurtarılabildi. Faciada, 15 Deniz
Subayı, 16 Hava Oğrencisi, 48 Denizaltı Astsubayı, 63 Deniz Eri ve 25 Gemi
Mürettebatı olmak üzere 167
Denizci Şehit olmuştur. Kurtulanların aktardıklarıyla, faciada Denizaltı
Filotilla Gv. Yrb. Zeki Işın ile Gemi
Süvarisi Izzet Dalgakıran, Gemiyi terk etme teşebbüsünde bulunmayarak diğer 165
Askerimiz ile birlikte şehit
olmuşlardır.
25 Haziran 1941 : TBMM’de, Türk-Alman Antlaşması oybirliğiyle kabul edildi.
1 Temmuz 1941 : Fransız Devlet Başkanı Mareşal Petain, Inönü’ye mesaj gönderdi.
14 Ağustos 1941 : Ingiltere ve Sovyetler Birliği, Türk Hükümeti’ne müşterek bir
nota vererek, ‘Montreux
Antlaşması’na sadakatlerini yenilediler.
25 Ağustos 1941 : Ruslar ve Ingilizler Iran’ı işgale başladılar.
9 Eylül 1941 : Ağrı Patnos’ta deprem.
11 Eylül 1941 : Van ve Başkale dolaylarında deprem.
21 Eylül 1941 : Istanbul’da Fener’de meydana gelen yangında, 94ev, 2 cami, 1
mescit ve Patrikhane
Müştemilatı yandı.
25 Kasım 1941 : Bulgaristan, Mihver Devletleri yanında savaşa katıldı.
8 Aralık 1941 : Amerika Birleşik Devletleri, Japonya’ya savaş ilan etti.
10 Aralık 1941 : Bitlis ve çevresinde deprem.
19 Aralık 1941 : İstanbul’da ekmek, karneye bağlandı.
1942
17 Ocak 1942 : Ankara’da ekmek karneye bağlandı.
16 Mart 1942 : Uç savaş uçağı Milas’ı bombaladı, olaydan sonra yanlışlık olduğu
belirtildi.
8 Nisan 1942 : Izmir’de Ingiliz ve Italyan yaralılar değiştirildi.
15 Nisan 1942 : Türk Inkılap Tarihi Enstitüsü kurulması hakkındaki kanun kabul
edildi.
9 Haziran 1942 : Anıtkabir projeleri için açılan yarışmada, Prof. Emin Onat ve
Orhan Arda’nın projeleri birinci
oldu.
12 Haziran 1942 :6 ilde sıkıyönetim altı ay daha uzatıldı.
7 Temmuz 1942 : Eski Başbakanlardan Dr. Refik Saydam (Doğumu:1881) öldü.
9 Temmuz 1942 : Şükrü Saraçoğlu, Kabineyi kurmakla görevlendirildi.
14 Temmuz 1942 : ‘Atılay Denizaltı’ gemimiz batırıldı. Sabah saatlerinde,
Çanakkale boğazında dalmış,
boğazdan çıkış yaptıktan sonra mayına çarpma neticesi büyük bir yara almış ve 80
metre derinlikte dibe
oturmuştur. Atılay Denizaltısının mürettebatı olan 90 Askerimiz Şehit olmuştur.
10 Ağustos 1942 :4. Türk Dil Kurultayı açıldı.
8 Eylül 1942 : Kurtuluş Savaşı dönemi Sağlık Bakanlarından, Lozan Konferansı
Delegelerinden, yazar Dr.
Rıza Nur (doğ:1879) öldü.
1 Ekim 1942 : Karne ile ekmek dağıtılan bütün illerde halka ekmeklik hububat
verilmeye başlandı.
11 Kasım 1942 : Varlık Vergisi Kanunu kabul edildi.
13 Kasım 1942 : Devlet personeline ücretsiz elbise ve ayakkabı verdi.
31 Aralık 1942 : Türkiye-Almanya kredi antlaşması imzalandı.
1943
1 Şubat 1943 : İsmet İnönü ve İngiliz Başbakanı Churchill görüşmesi Adana’da
başladı.
20 Şubat 1943 : Milli Eğitim Şurası Ankara’da başladı.
23 Şubat 1943 : Inönü’nün, 7. Milletvekili seçimleri dolayısıyla Millete
bildirisi: “... Bugüne kadar Dünya
Savaşı’na bulaşmamış olacağımızı, dört sene ewel kimse tahmin edemezdi.”
28 Şubat 1943 : Milletvekili seçimleri yapıldı. .
8 Mart 1943 : TBMM toplandı, Cumhurbaşkanlığına tekrar Ismet Inönü seçildi,
Inönü Kabineyi kurmakla
Şükrü Saraçoğlu’nu görevlendirdi.
21 Mart 1943 : İngiliz ve Italyan yaralılar Mersin’de değiştirildi.
29 Mart 1943 : Ingiliz Lordlar ve Avam Kamaraları, TBMM’ye dostluk mesajları
gönderdi.
19 Nisan1943: Türkiye-Almanya Ticaret Antlaşması imzalandı.
2 Mayıs 1943 : Kozlu - Zonguldak demiryolu hizmete girdi.
19 Mayıs 1943 : Ankara’da Gençlik Parkı açıldı.
6 Haziran 1943 : Sivas Çimento Fabrikası işletmeye açıldı.
20 Haziran 1943 :Adapazarı ve Geyve’de büyük deprem.
28 Haziran 1943 : Diyarbakır-Batman demiryolu hizmete girdi.
30 Haziran 1943 : Seyhan Regülatörü hizmete girdi.
10 Eylül1943: Istanbul Kapalıçarşı’daki büyük yangında 202 dükkan yandı.
1 Kasım 1943 : Roosevelt, Churchill, Çan Kay Şek, Kahire Konferansında bir araya
geldi, Ikinci Dünya
savaşının sonu geliyor.
5 Kasım1943: Kahire’de Türk ve Ingiliz resmi görüşmeleri yapıldı.
20 Kasım 1943 : Istanbul Teknik Universitesi kuruldu.
27 Kasım 1943 : Çorum, Tokat, Amasya ve Kastamonu dolaylarında deprem. 4.000 ölü
var.
- Tahran Konferansı, Uç Büyükler (Roosevelt, Churchill, Stalin) buluştu. 2.
Dünya Savaşı son buluyor.
7 Aralık 1943 : Kahire’de; Roosevelt— Churchill - Inönü buluştu.
21 Aralık 1943 : Eski Bakanlardan, Universite devrim tarihi okutmanlarından,
devrimci Mahmut Esat Bozkurt
(Doğumu:1892) öldü.
1944
7 Ocak 1944 : Genel Kurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak emekliye ayrıldı, yerine
2. Başkan Orgeneral
Kazım Orbay atandı.
14 Ocak 1944 : Şair Mehmet Emin Yurdakul (Doğumu:1864) öldü.
1 Şubat 1944 : Bolu, Gerede, Düzce ve Çerkeş dolaylarında büyük deprem, 4.000
kayıp var.
24 Mart1944: Büyük Türk Amirali Barbaros Hayreddin Paşa (1473-1546) ‘nın
heykeli, Istanbul Beşiktaş’taki
türbesi önünde açıldı.
30 Mart 1944 : Marmaris civarında ‘Krom Şilebi’ meçhul kişilerce torpillenerek
batırıldı.
1 Nisan 1944 : Tiyatro sanatçısı Hazım Körmükçü (Doğumu:1898) öldü.
20 Nisan 1944 : Avrupa’ya Krom sevkıyatı durduruldu.
4 Haziran 1944 :1854 yılından beri devam eden Düyunu Umumiye tarihe karıştı.
2 Ağustos1944: TBMM, Almanya ile ilişkilerin kesilmesine karar verdi.
9 Ekim 1944 : Ankara’da Rasattepe’de, Anıtkabir’in temeli atıldı.
1 Kasım 1944 : Fevzipaşa-Malatya-Diyarbakı r-Kurtalan demiryolu hizmete açıldı.
3 Kasım 1944 : Işıkları karartma tedbirleri kaldırıldı.
19 Kasım 1944 : Elazığ-Van demiryolu yapımına başlanıldı.
1945
3 Ocak1945: TBMM, Japon Devleti ile ilişkileri kesmeye karar verdi.
10 Ocak 1945 : Çıkarılan bir kanunla Anayasa’nın dili Türkçeleştirildi.
- Bazı ay adlarının değiştirilmesi hakkındaki kanun kabul edildi. Teşrinievvel
(Ekim), Teşrinisani (Kasım),
Kanunuevvel (Aralık), Kanunusani (Ocak) olarak değiştirildi.
15 Ocak 1945 : Istanbul Boğaziçi iskeleleri arasında yolcu taşımacılığı yapan
Şirketi Hayriye satın alındı.
8 Şubat 1945 : Ankara-Çankırı arasında telefon görüşmeleri başladı.
23 Şubat 1945 : Türkiye-Amerika arasında ikili yardım antlaşması imzalandı.
- Almanya ve Japonya’ya savaş ilanı TBMM’de oybirliği ile kabul edildi.
2 Mart 1945 : Bitlis-Tatvan-Erciş bölgesinde deprem.
20 Mart 1945 : Adana’da deprem.
27 Mart 1945: Yazar Halit Ziya Uşaklıgil (Doğumu:1866) öldü.
7 Mayıs 1945 : Almanya teslim oldu, böylece 2. Dünya Savaşı Avrupa’da son buldu.

11 Mayıs1945: TBMM, Savaşın kansız atlatılmasından dolayı Inönü’ye teşekkür
etti.
29 Mayıs 1945 : Saraçoğlu Hükümeti 7’ye karşı 359 oyla güven oyu aldı.
Muhalifler; Bayar, Menderes,
Koraltan, Köprülü, Sazak, Bayur, Peker.
12 Haziran 1945 : Bayar ve üç arkadaşı, dörtlü bir önerge vererek Parti Tüzüğü
ile bazı kanunların
değişmesini istediler.
13 Haziran 1945 : Iller Bankası kanunu kabul edildi.
- Celal Bayar, Basın Kanununun 50. ve 17. maddelerinde bazı değişiklikler
yapılması için TBMM’ye tasarı
verdi.
22 Haziran 1945 : Çalışma Bakanlığı Kuruluş Kanunu kabul edildi.
26 Haziran 1945 : Türkiye, San Francisco’da Birleşmiş Milletler Antlaşması nı
imzaladı. 1945 Şubat’ında
Yalta’da toplanan Uç Büyükler (Ingiltere, Amerika, Rusya), Birleşmiş Milletler
Anayasası’nın hazırlanması için
bir komisyon kurulmasına karar verdiler. 1945 Nisan’ında milletlerarası
teşkilatı kuracak olan Birleşmiş
Milletler Konferansı, San Francisco şehrinde toplandı. Konferansa katı labilmek
için ilk şart, 1 Mart 1945’e
kadar Almanya ve Japonya’ya savaş açmaktı.
29 Haziran 1945 : Gazeteci ve Cumhuriyet Gazetesi kurucusu, Yunus Nadi Abalıoğlu
(Doğumu:1880) öldü.
6 Temmuz 1945 : Ulaştırma Bakanlığı Kanunu kabul edildi.
9 Temmuz 1945 : Ormanların devletleştirilmesini öngören kanun kabul edildi.
18 Temmuz 1945 : Milli Kalkınma Partisi kuruldu.
29 Temmuz 1945 : Ereğli Limanının temeli atıldı.
6 Ağustos 1945 : IlkAtom Bombası, Japonya’nın Hiroşima şehrine yerel saatle
08.15’de atıldı. Havada
patlatılan bomba 20.000 (dinamit) gücündeydi. Şehirde 10km. karelik alanı yerle
bir etti, 66.000 kişi öldü,
69.000 kişi yaralandı.
9 Ağustos 1945 : Amerika, Japon şehri Nagasaki’ye ikinci Atom Bombasını attı,
37.000 kişi öldü, 40.000 kişi
yaralandı. Iki Atom Bombası sonucunda Japonya teslim oldu ancak, insanlık
tarihinin en büyük vahşetlerinden
biri olan bu olayda, Japonya 103.000 ölü ve 109.000 yaralı verdi, bombaların
yaydığı radyasyon dolayısıyla,
yüzbinlerce insan çeşitli hastalıklara yakalandı.
10 Ağustos 1945 :2. Dünya Savaşı sona erdi.
15 Ağustos 1945 : TBMM, Birleşmiş Milletler Anayasası’nı kabul etti.
26 Eylül 1945 : Adnan Menderes ve Fuat Köprülü’nün CHP’den ihraç edilmeleri
üzerine, Celal Bayar’da Izmir
Milletvekilliğinden istifa etti.
10 Ekim 1945 : Amerika, Ingiltere ve Rusya, Potsdam Konferansında Türkiye ile
ayrı ayrı görüşmeye karar
verdiler.
17 Ekim 1945 : Ankara Tıp Fakültesi açıldı.
21 Ekim 1945 : Genel nüfus sayımı yapıldı. Nüfusumuz: 18.790.174
1 Kasım 1945 : TBMM, Cumhurbaşkanı Inönü’nün konuşmasıyla açıldı:”... Tek
eksiğimiz, Hükümet Partisinin
karşısında başka parti bulunmamasıdır.”
- Celal Bayar, yaptığı açıklamada, “Parti kuruyoruz, bu muhakkaktır, fakat
birkaç gün geçmeden tafsilat
veremem.” dedi.
20 Kasım 1945 : Van’da büyük deprem.
3 Aralık 1945 : Celal Bayar, CHP Genel Sekreterliği’ne gönderdiği kısa bir yazı
ile Partiden istifa etti.
20 Aralık 1945 : Iki Gürcü Profesör, Giresun’a kadar bütün Kuzey Doğu
Anadolu’nun Gürcistan’a katılması
tezini savundular.
1946
7 Ocak 1946 : Demokrat Parti kuruldu.
8 Ocak 1946 : Parti kurucuları, Ankara’da bir evde yaptıkları toplantıda,
Demokrat Parti Başkanlığına Celal
Bayar’ı seçtiler.
21 Şubat 1946 : Iki Gürcü profesörün doğu Karadeniz’de hak iddia etmeleri
üzerine gerginleşen ortamda (20
Aralık 1945), Ingiltere Dışişleri Bakanı Bevin’in mesajı: “Türkiye’nin hürve
müstakil yaşamasını, Türk-Sovyet
Antlaşması’nın yenilenmesini isteriz... Türkiye ile SSCB arasında bir sınır
konusunun çıkmasını üzülerek
karşılıyoruz. Bu sınır Fatih tarafından çizilmiş değildi...”
13 Mart 1946 : DP’nin bir muvazaa partisi olduğu hakkındaki söylentileri, Bayar
cevaplandırdı: “Ne Halk
Partisi’ne ve ne de Partimize böyle küçültücü bir hareketi yüklemeğe imkan
yoktur.”
5 Nisan 1946 : Amerika’da vefat eden Türk Büyükelçisi Münir Ertegün’ün naaşı nı
taşıyan savaş gemisi
Missouri, saat 8.00’de Haydarpaşa Limanına demirledi. Dünyanın en büyük savaş
gemisi olan Missouri ile
Türk Büyükelçisinin cenazesinin gönderilmesi özel bir anlam taşıyordu. Dünya’nın
süper güç adayı ABD,
Missouri’yi göndermekle, Türkiye’den Boğazlarda ve Doğu Karadeniz’de hak talep
eden diğer süper güç
adayı SSCB’ye bir mesaj göndermişti.
6 Nisan 1946 : Inönü, Başkan Truman’ın özel temsilcisi Weddell’i kabul etti.
15 Nisan 1946 : Ankara’da Milli Kütüphane kurulması amacıyla ‘Hazırlık Bürosu’
kuruldu.
20 Nisan1946: DP, ara seçimlere katılmamaya karar verdi.
11 Mayıs 1946 : CHP Olağanüstü Kurultayı’nda Inönü konuştu: “... Serbest, samimi
bir seçim hedefimizdir.”
31 Mayıs1946: Varto- Malazgirtve Malatya’da deprem. Varto’da 3.000 ev yıkıldı,
650 ölü var.
- Türkiye’de ilk defa tek dereceli milletvekili seçimi kabul edildi.
10 Haziran 1946 : TBMM, 2’ye karşı 383 oyla seçimleri yenileme kararı aldı.
13 Haziran1946: Universitelere muhtariyet veren kanun kabul edildi.
14 Haziran 1946 : Türkiye Emlak Kredi Bankası’nın kurulmasına dair kanun kabul
edildi.
9 Temmuz 1946 : Ankara Valisi Nevzat Tandoğan intihar etti.
17 Temmuz 1946 : Inönü’nün radyoda seçim konuşması:”... Milli iradenin hakiki ve
temiz bir surette meydana
çıkması, hepimizin müşterek başarımız, kanuni görevimiz, şerefimiz olacaktır...
Partim seçimi kaybedecek
olursa Cumhurbaşkanlığı’ndan çekilmemin tabii bir şey olduğunu bütün
vatandaşlarımın bilmesi lazımdır.”
18 Temmuz 1946 : Bayar, Balıkesir’de konuştu: “... Yeni bir devre giriyoruz. Bu
pazar günü yapılacak seçimde
bu devre açılıyor...”
21 Temmuz1946: Memleketimizde muhalefetinde katıldığı ilk tek dereceli genel
seçim yapıldı. CHP:396,
DP:61, Bağımsız:7 milletvekili kazanmıştır. Seçimlere hile karıştırıldığına dair
DP’nin itirazları bir sonuç
vermedi, ancak günümüzde dahi bu seçim hala tartışılmaktadır.
30 Temmuz 1946 : Genel Kurmay Başkanı Org. Kazım Orbay istifa elli, yerine
Orgeneral Salih Omurtak
getirildi.
5 Ağustos 1946 : TBMM açıldı. Inönü 451 Milletvekilinden 388’inin oyu ile tekrar
Cumhurbaşkanlığına seçildi.
Başbakan Saraçoğlu istifa etti. Recep Peker, yeni kabineyi kurmakla
görevlendirildi. TBMM Başkanlığı’na, 379
oyla General Kazım Karabekir seçildi.
8 Ağustos 1946 : Sovyet Rusya, Türkiye ile ilgili devletlere başvurarak
Boğazları Türkiye ile müşterek olarak
kontrol etmek amacıyla ‘Boğazlar Rejiminin’ değişmesini istedi.
13 Ağustos 1946 : DP Grup Başkanlığı bir tebliğ yayınlayarak, Sovyet notası
karşısında Hükümetin yanında
olduklarını bildirdi.
14 Ağustos 1946 : Recep Peker Kabinesi güvenoyu aldı.
22 Ağustos 1946 : Sovyet notasına Türkiye’nin cevabı:”... Boğazları beraberce
koruma teklifi Türkiye’nin
hiçbir surette feragat edemeyeceği ve kısıtlanmasını kabul edemeyeceği egemenlik
haklarına ve güvenliğine
aykırıdır.”
7 Eylül 1946 : Türk Lirası devalüe edildi. ‘7 Eylül kararı’ olarak anılır.
13 Eylül 1946 : Devlet Bakanlığı ve Başbakan Yardımcılığı kuruldu.
28 Eylül 1946 : Sovyetlerin cevabı:”... Boğazların korunması Türkiye ve SSCB’ye
ait olmalıdır.”
21 Ekim 1946 : Sovyet Rusya’ya verilen notanın metni açıklandı: “.. Müşterek
savunma teklifi egemenliğimize
aykırıdır.”
4 Aralık 1946 : Erzurum Ticaret Borsası kuruldu.
10 Aralık 1946 : Insan Hakları Evrensel Beyannamesi yayınlandı.
18 Aralık 1946 : pP’liler bütçe görüşmelerinde Meclis’i topluca terk ettiler.
23 Aralık 1946 : nönü, anlaşmazlığı çözümlemek için Bayar, Köprülü ve Saraçoğlu
ile ayrı ayrı görüştü.
26 Aralık 1946 : Inönü, iki partiyi de yatıştırarak, DP’lilerin Meclis
çalışmalarına katılmalarını temin elli.
1947
7 Ocak 1947 : Demokrat Parti’nin ilk büyük kongresi, Celal Bayar’ın konuşmasıyla
açıldı.
12 Mart 1947 : ABD Başkanı Truman, Türkiye ve Yunanistan’a 400.000.000 dolar
yardım verilmesi için
Senato’da yaptığı konuşmada: “... Türkiye’nin bağımsız olarak kalmasının önemi
büyüktür.”
3 Nisan 1947 : DP, yayınladığı bir bildiri ile 4 ilde yapılacak milletvekili
seçimlerine girmeme kararını açıkladı.
7 Nisan 1947 :4 ilde milletvekili seçimleri yapıldı. DP katılmadı.
2 Mayıs 1947 : Amiral Bernard Bier komutasında bir Amerikan Filosu Istanbul’a
geldi. Inönü, Amiral’i
Ankara’da kabul etti.
9 Mayıs 1947 : Amerika, Türkiye ve Yunanistan’a yardım kararını, 107’ye karşı
287 oyla kabul etti.
13 Mayıs1947: Inönü, British United Press Ajansı’na yaptığı açıklamalarda;
“Türkiye herhangi bir ülkeye
Boğazlarda üs vermeye razı mıdır?” sorusuna; “Türkiye’nin toprak bütünlüğü ile
egemenliğine dokunan hiçbir
konu, söz konusu olamaz.” dedi.
20 Mayıs 1947 : Rize Çay Fabrikası ilk ürününü verdi.
23 Mayıs 1947 : Inönü’nün, Amerika’ya mesajı;”... Amerikan yardımı, cihan
barışının devamı ve yenilenmesi
uğrunda kendisine düşen büyük rolü tamamıyla benimsediğini gösteren ümitlerle
dolu bir işarettir.”
28 Mayıs 1947 : Sıkıyönetim 6 ay daha uzatıldı.
- Celal Bayar, 7 yıldan beri ilk defa TBMM’de söz aldı. Istanbul’da
sıkıyönetimin devamı konusunda konuştu.
7 Temmuz 1947 : Gaziantep şarap fabrikası açıldı.
10 Temmuz 1947 : Inönü, Bayar’la görüştü ve gelişen politik durum üzerinde
durulduğu açıklandı.
9 Eylül 1947 : Başbakan Recep Peker istifa elli. Hasan Saka, Kabineyi kurmakla
görevlendirildi.
21 Eylül 1947 : Kozlu’da bir maden ocağında meydana gelen grizu patlamasında 48
işçi öldü.
1 Ekim 1947 : Inönü, Meclisi olağanüstü toplantıya çağırdı.
13 Ekim 1947 : Hasan Saka Kabinesi, 49’a karşı 362 oyla güvenoyu aldı.
25 Ekim 1947 : şovyet delegesi Vişinski, Birleşmiş Milletler’de Kars ve
Ardahan’ı istedi.
1 Kasım 1947 : Inönü, TBMM’nin açılışında yaptığı konuşmada: “... Yurdumuzun
bütünlüğüne ve haklarımıza
karşı herhangi bir tecavüz emeli beslenmesine asla müsaade etmeyeceğiz.”
- Kazım Karabekir Paşa, 322 oyla tekrar Meclis Başkanlığına seçildi.
27 Kasım 1947 : Halkevleri’nin, CHP’ye bağlı hükmi şahsiyete haiz bir kuruluş
halini alması kararlaştırıldı.
30 Kasım 1947 : CHP, 7.Kurultayı’nda, partinin yeni tüzüğü kabul edildi, Genel
Başkanlığa tekrar Ismet Inönü
seçildi.
10 Aralık 1947 : Ceyhan, Adana ve Tarsus dolaylarında deprem.
16 Aralık 1947 : Palu-Genç demiryolu hizmete açıldı.
1948
25 Ocak 1948 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından, Şark Fatihi olarak nam salan,
TBMM Başkanı, şair ve edip,
Orgeneral Kazım Karabekir (Doğumu:1882) öldü.
30 Ocak 1948 : Akbank, Adana’da kuruldu.
20 Şubat 1948 : Bulgaristan tarafından iki uçağımızın düşürülmesi üzerine,
Bulgaristan’a nota verildi.
1 Mart 1948 : Eski Gümrükve Tekel Bakanı Suat Hayri Urgüplü’nün yüce divanda
yargılanmasına başlandı.
20 Mart 1948 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından, Korgeneral Naci Eldeniz
(Doğumu:1875) öldü.
1 Mayıs 1948 : Istanbul’da, Sedat Simavi tarafından kurulan Hürriyet Gazetesi
yayın hayatına başladı.
25 Mayıs 1948 : CHP Meclis Grubunda, ‘Ilahiyat Fakültesi’ kurulması
kararlaştırıldı.
8 Haziran 1948 : Başbakan Hasan Saka istifa etti. Kabineyi kurmakla tekrar Hasan
Saka görevlendirildi.
18 Haziran 1948 : Ikinci Hasan Saka Kabinesi, 40’a karşı 308 oyla güvenoyu aldı.

2 Temmuz 1948 : TBMM’de yeni seçim kanununun müzakeresine başlandı.
7 Temmuz 1948 : DP’liler, seçim kanunu görüşmelerinde salonu topluca terk
ettiler.
19 Temmuz 1948 : Millet Partisi kuruldu. Mareşal Fevzi Çakmak bir bildiri
yayınladı.
15 Ağustos 1948 : Milli Kütüphane Ankara’da hizmete açıldı.
5 Ekim 1948 : Yüce Divan, Suat Hayri Urgüplü’nün suçsuzluğuna karar verdi.
1 Kasım 1948 : Milli Eğitim Bakanlığı, 15 Şubat 1949’dan itibaren okullarda
isteyenlerin din dersi takip
edebileceklerine karar verdi.
6 Aralık 1948 : Atatürk’ün hastalığı dolayısıyla satın alınan Savanora yatı
satılığa çıkarıldı. (Tekneye alıcı
çıkmadı, 02.07.1951’de Deniz Harp Okuluna devredildi. Teknede halen Atatürk’ün
özel dairesi ve eşyaları
olduğu gibi korunmaktadır.)
10 Aralık 1948 : Türkiye, UNESCO’ ya katıldı. Türkiye, Insan Hakları Evrensel
Beyannamesini imzaladı.
1949
14 Ocak 1949 : Başbakan Hasan Saka istifa etti, Prof. Şemsettin Günaltay
Kabineyi kurmakla görevlendirildi.
CHP’de huzursuzluk iyice su yüzüne çıkmaya başladı.
24 Ocak 1949 : Günaltay Kabinesi, 42’ye karşı 349 oyla güvenoyu aldı.
- Behçet Kemal Çağlar, Cumhuriyet Halk Partisinden ve Milletvekilliğinden istifa
etti. Yaptığı açıklamada:
En iyimseriniz, en taşkın savunucunuz olan ben artık inancımı kaybetmiş
bulunuyorum.” dedi.
27 Ocak1949: Amiral Richard Conolly komutasında bir Amerikan Filosu Istanbul’a
geldi. Inönü, Amiral’i kabul
etti.
31 Ocak 1949 :CHP grubu ilk açık oturumu yaptı.
1 Şubat 1949 : Ilkokullarda ihtiyari olarak din dersi okutulmasına karar
verildi.
30 Mart 1949 : Bayar, Balıkesir’de yaptığı konuşmada: “Laiklik, vicdan
hürriyetine dayanan Cumhuriyet
Rejiminin teminatı olarak programımızdadır.” dedi.
3 Nisan 1949 : Bayar, Bursa’da konuştu: “Evet, biz Müslüman’ız ve Müslüman
olarak kalacağız. Şunu
ehemmiyetle ve ısrarla tekrarlamak isterim ki, laiklik prensibi, buna asla engel
değildir. Bilakis vicdanlara
hükmedilmesine müsaade etmeyen bir prensiptir. Bugün bizi, inandığımız gibi
ibadetten alıkoyan hiçbir kimse
yoktur ve hiçbir zamanda olmayacaktır.”
4 Nisan 1949 : Kuzey Atlantik Paktı (NATO) kuruldu.
24 Nisan 1949 : Bayar, Ankara’da laiklikle ilgili konuşma yaptı.
6 Mayıs 1949 : Yunus Emre’nin kemikleri yeni mezarına taşı ndı.
10 Mayıs1949: Türk Ocakları yeniden açıldı.
4 Haziran 1949 : Ankara’da Ilahiyat Fakültesi kurulmasına dair kanun kabul
edildi.
8 Haziran 1949 : Milli Savunma Bakanlığı kanunu kabul edildi.
9 Temmuz 1949 : Istanbul Galata Rıhtımı’nda harekete hazırlanan ‘Çorum’ isimli
yolcu gemisi yandı. 61 kişi
öldü, 22 kişi yaralandı.
18 Temmuz 1949 : Türkiye, NATO dışında bırakıldı.
- Bayar, Izmir’de konuştu: “... Recep Peker’in yapmak istediklerini, bir daha
tecrübeye kalkarlarsa on misliyle
karşılık vereceğiz.”
21 Temmuz 1949 : Amerika, Atlantik Paktı’nı (NATO) onayladı.
6 Ağustos1949: Inönü, bir vatandaşın isteği üzerine servetine dair dedikoduları
cevaplandırdı:”...
Amerika’da ne benim, ne de kardeşlerimin bir metre toprağı mız yoktur.
Isviçre’de bir frank param yoktur.”
8 Ağustos 1949 : Türkiye, Avrupa Konseyi’ne katıldı.
17 Ağustos 1949 : Kiğı-Karlıova’da deprem. 300 kayıp var, ispo ev yıkıldı.
8 Kasım 1949 : Bayar, gazetecilerin sorularını cevaplandırdı: “Inönü’nün CHP
Genel Başkanı kalması endişe
yaratmakta devam edecektir.”
16 Kasım1949: Denizli Milletvekili Reşat Aydınlı, Millet Partisi kurucularından
Gen. Sadık Aldoğan, Fuat
Ama ve Osman Bölükbaşı’nın Inönü ve Bayar’a suikast hazırlığında olduklarını
ihbar etti. Osman Bölükbaşı ve
Fuat Ama tutuklandı. Milletvekili Sadık Aldoğan’ın dokunulmazlığının
kaldırılması istendi, ancak Meclis delilleri
yeterli bulmayarak bu öneriyi reddetti.
19 Kasım 1949 : Istanbul Radyosu yayına başladı.
21 Kasım 1949 : Osman Bölükbaşı ve Fuat Ama, tahliye edildiler.
30 Kasım 1949 : TBMM, suikast ihbarında bulunan Reşat Aydınlı’nın
dokunulmazlığını kaldırdı ve 2 Aralıkta
tutuklandı.
Windows programının Bul (CTRL+F tuş bileşimi) özelliğinden yararlanarak doküman
içinde kelime araması yapabilirsiniz.
1950
2 Ocak 1950 : Bingöl, Kiğı ve Karlıova dolaylarında şiddetli deprem oldu.
16 Şubat 1950 : Tek dereceli, gizli oy ve açı k tasnif esaslarını getiren
çoğunluk sistemine dayalı seçim
kanunu kabul edildi.
2 Mart 1950 : Emekli Orgeneral Mustafa Muğlalı, Ozalp olayı nedeniyle bir
süredir devam eden yargılama
sonunda idama mahkum edildi, cezası müebbet hapse çevrildi.
20 Mart 1950 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Orgeneral Ali Sait Akbaytogan
(Doğumu:1872) öldü.
24 Mart 1950 : TBMM, seçimin yenilenmesi önergesini, 22’ye karşı 299 oyla kabul
etti.
2 Nisan 1950 : Eski Başbakanlardan Recep Peker (Doğumu: 1888) öldü.
10 Nisan 1950 : Kurtuluş Savaşının Büyük Komutanlarından, Mareşal Fevzi Çakmak
(Doğumu:1876) öldü.
28 Nisan 1950 : Kırım Savaşı sırasında (1854), Usküdar’daki Selimiye
Kışlası’ndaki yaralılara da bakan,
dünya çapında ünlü Hemşire Florance Nightingale adına yaptırılan ‘F. Nightingale
Hemşire Koleji’ Istanbul’da
açıldı.
14 Mayıs 1950 : Milletvekili seçimleri yapıldı. (DP: 396, CHP: 68, MP: 1,
Bağımsız: 7)
20 Mayıs 1950 : DP Meclis Grubu, Celal Bayar’ı Cumhurbaşkanlığı adaylığına
seçti.
22 Mayıs 1950 : TBMM, 9. Dönem çalışmalarına başladı, Celal Bayar 387 oyla (1.
Inönü, 66 oy aldı)
Cumhurbaşkanlığına seçildi. Kabineyi kurmakla Istanbul Milletvekili Adnan
Menderes görevlendirildi.
23 Mayıs 1950 : Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Inönü’yü Çankaya’daki evinde ziyaret
elli.
- CHP Başkanı Inönü bir açıklama yaptı:”... Vatanımızda birlik ve düzenliğin
kurulması, bizim için parti
mülahazalarının üstündedir.”
2 Haziran 1950 : Adnan Menderes, kabinesini açıkladı. 295 Milletvekilinin
katıldığı oylamada, 282 oyla
güvenoyu aldı.
Başbakan Adnan Menderes
Adalet Bakanı Halil Ozyörük
Milli Savunma Bakanı Refik Şevket Ince
Içişleri Bakanı Rüknettin Nasuhioğlu
Dışişleri Bakanı Prof. Fuat Köprülü
Milli Eğitim Bakanı Avni Başman
Bayındırlık Bakanı General Fahri Belen
Ekonomi ve Ticaret Bk Zühtü Velibeşe
Maliye Bakanı Halil Ayan
Sağlık Bakanı Prof.Dr. Nihat Reşat Belger
Tarım Bakanı Nuri Ozsan
Gümrük ve lnşaat Bk. Nihat Eriboz
Ulaştırma Bakanı Tevfik Ileri
Çalışma Bakanı Hasan Polatkan
Işletmeler Bakanı Prof. Muhlis Ete
6 Haziran 1950 : Org. Nuri Yamut, Genel Kurmay Başkanlığına atandı.
14 Haziran 1950 : DP Milletvekillerinden bir grup, Halkevlerinin yeni bir tüzüğe
bağlanması için kanun teklifi
verdiler.
16 Haziran1950: Türkçe okunan Ezanın tekrar Arapça okunmasına dair kanun kabul
edildi.
- Gazetecilerin bu konu hakkında sorduğu sorular üzerine Başbakan Menderes’in
gazetelerde yayınlanan
açıklaması:
“Her taassup, cemiyet hayatı için zararlı neticeler doğurur. Cemiyet hayatında
esas değişikliklerin
yapılabilmesi evvela taassup zihniyetinin yıkılmasına bağlıdır. Bu hakikatin
iyice kavranmış olması neticesidir
ki, BüyükAtatürk birtakım hazırlayıcı ön inkılaplara başlarken taassup
zihniyetiyle mücadele etmek lüzumunu
hissetti.
Ezanın Türkçe okunması mecburiyeti de böyle bir zaruretin neticesi olarak kabul
edilmelidir. Zamanında çok
lüzumlu olan bu mecburiyet ve tedbir, diğer tedbirlerle birlikte bugünün hür
Türkiye’sine zemin hazırlamıştır.
Ezanın Türkçe okunmasına mukabil camii içinde bütün ibadet ve dualarının din
dilinde olması garip bir tezat
teşkil eder gibi görünür. Bunun izahı arz ettiğim gibi, geçmişteki hadiselerin
hatırlanmasına ve taassup
zihniyetine karşı mücadele zaruretinin kabul olunmasına bağlıdır.”
25 Haziran1950: Sovyetler tarafından desteklenen Kuzey Kore orduları, sabahın
erken saatlerinde Güney
Kore’ye saldırdı.
28 Haziran 1950 : CHP Kurultayı başladı. Ismet Inönü Başkan, Kasım Gülek Genel
Sekreter seçildi.
29 Haziran 1950 : Dışişleri Bakanı Köprülü, Hükümetten aldığı talimat üzerine,
Birleşmiş Milletler Genel
Sekreteri Trygve Lie’ye, Türkiye’nin Güney Kore’ye yardım edeceğini bildirdi.
14 Temmuz 1950 : Genel Af kabul edildi.
25 Temmuz 1950 : Cumhurbaşkanı Bayar’ın Başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu,
Kore savaşına
katılmak üzere 4.509 kişilik bir Tugayın, Birleşmiş Milletler emrine verilmesini
kararlaştırdı.
28 Temmuz 1950 : Inönü, gazetecilere verdiği demeçte: “Karar, TBMM’den
geçirilmemiş ve memleketi
savaşa götürecek böyle önemli bir konuda muhalefet partisiyle fikir teatisinde
bulunulmamıştır.”
2 Ağustos 1950 : Atlantik Paktı’na (NATO) Türkiye’nin de katılması için
çalışmalar yoğunlaştırıldı.
28 Ağustos 1950 : Bir tarih yazarı, okul kitaplarından Inönü’nün adını çıkardı.
Bu davranış çeşitli tepkilere
neden oldu.
31 Ağustos 1950 : Halkevlerine yapılan yardım tutarı, Maliye Bakanlığı’nca
incelenmeye başlandı.
15 Eylül 1950 : Sağlık Bakanı Prof. Dr. Nihat Reşat Belger istifa etti.
21 Eylül 1950 : Türk Tugayı Kore’ye hareket etti.
17 Ekim1950: Türk Tugayı Kore’ye ulaştı.
22 Ekim 1950 : Genel Nüfus sayımı yapıldı. Nüfusumuz: 20.947.188
28 Ekim 1950 : Bayındırlık Bakanı Gen. Fahri Belen, istifa etti.
4 Kasım 1950 : Türkiye, ‘Insan Haklarını ve Ana Hürriyetlerini Koruma’
Antlaşmasını Roma’da imzaladı.
15 Kasım 1950 : Şair Orhan Veli Kanık (Doğumu:1914) öldü.
18 Kasım 1950 : Kore’de ‘Cunşona’ baskınından sonra BM Başkomutanı General
Douglas McArthur,
Kore’deki Türk Silahlı Kuvvetler Komutanı General Tahsin Yazıcı’ya tebrik mesajı
gönderdi: “... Türk Tugayı
eşsiz kahramanlıkiarla süslü tarihine yeni bir şeref sayfası ilave etti.”
22 Kasım 1950 : Inönü, ‘Dış politika, memleketin politik ve askeri güvenlik
konuları üzerinde’ genel görüşme
açılmasını istedi.
27 Kasım 1950 : Kore’de ‘Kunuri Savaşı’ diye adlandırılan, çok kanlı çarpışmalar
başladı ve günlerce sürdü.
Türk Tugayı, kendisinden sayıca üstün düşman kuvvetlerinin geceli gündüzlü üç
günlük ağırtaarruzuna
rağmen, bulunduğu hattan çekilmedi ve Müttefik 8.ordusunun geri çekilebilmesini
sağladı.
Tugayımız, Kunuri Savaşında, 237 şehit, 387 yaralı ve 201 kayıp vermiştir.
12 Aralık 1950 : CHP merkez binası, hazine malı oldu.
1951
12 Ocak 1951 : Kore’de yaralanan askerlerimiz, Tokyo’dan yurda hareket etti.
21 Ocak 1951 : Ankara’ya, ilk Kore hasta ve yaralı kafilesi geldi.
5 Mart 1951 : Atatürk heykeline yapılan saldırıyı kınamak için, Kırşehir’de
büyük bir protesto mitingi
düzenlendi.
8 Mart 1951 : Başbakan Adnan Menderes istifa elli. Hükümeti Kurmakla tekrar
Menderes görevlendirildi.
9 Mart 1951 : Menderes, 2. Kabinesini kurdu.
2 Nisan 1951 :2. Menderes Kabinesi, 50’ye karşı 345 oyla güvenoyu aldı.
26 Haziran 1951 : ‘Hürriyet Şehidi’ olarak adlandırılan Mithat Paşa’nın
(1822-1884) kemikleri Taiften
Istanbul’a getirilerek ‘Hürriyet-i Ebediye’ tepesindeki kabre törenle gömüldü.
1 Temmuz 1951 : Atatürk’ün heykel ve büstlerine karşı yapılan saldırıları
kınamak için, yurdun çeşitli
yerlerinde protesto mitingleri yapıldı.
25 Temmuz 1951 : Atatürk aleyhine işlenen suçlar hakkında kanun kabul edildi.
1 Ağustos 1951 : Yabancı sermayeyi teşvik kanunu kabul edildi.
6 Ağustos 1951 : CHP’nin Halkevleri yoluyla tasarrufuna geçirdiği malların
hazineye geri verilmesine dair
kanunun görüşmeleri esnasında, CHP’liler, CHP’nin mallarıyla ilgili görüşlerini
belirttikten sonra salonu terk
ettiler. Kanun teklifi, DP’lilerin oylarıyla kabul edildi.
8 Ağustos 1951 : Halkevleri kapatıldı.
13 Ağustos 1951 : Çankırı, Kastamonu ve Bolu dolaylarında deprem, 50 kayıp var.
20 Ağustos 1951 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Orgeneral lzzettin Çalışlar
(Doğumu:1882) öldü.
16 Eylül 1951 :17 ilde yapılan ara seçimlerden 15 ilde DP kazandı. Oyların
%52’sini DP, %38’ini CHP aldı.
20 Eylül 1951 : Türkiye, Kuzey Atlantik Paktı (NATO)’na kabul edildi.
1 Ekim 1951 : Hava Harp Okulu kuruldu.
17 Ekim 1951 : Türkiye’nin, NATO’ya katılmasıyla ilgili protokol Londra’da
imzalandı.
4 Kasım 1951 : Ilkokullarda din dersi, ders programına alındı.
11 Aralık 1951 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Orgeneral Mustafa Muğlalı
(Doğumu:1882) öldü.
26 Aralık 1951 : Inönü, CHP Büyük Kurultayı’nda konuştu: “... Biz bir yıldan
beri eşit olmayan vasıtalarla
iktidarın karşısında varlık mücadelesi içindeyiz.”
1952
31 Ocak 1952 : Yunanistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Sofokles
Venizelos Ankara’ya geldi.
18 Şubat 1952 : Türkiye, NATO’ya resmen katıldı.
4 Mart 1952 : Amerikan Genel Kurmay Başkanı (daha sonra Başkan olacak olan)
Eisenhower Ankara’ya
geldi.
12 Nisan 1952 : Türk Devrim Ocakları kuruldu.
26 Nisan 1952 : Başbakan Menderes, Yunanistan’a resmi ziyarette bulundu.
16 Haziran 1952 : Türkiye’ye girmeleri yasak olan Osmanlı Hanedanı üyelerinin,
bazı şartlarla yurda
girebilmelerine dair kanun kabul edildi.
20 Ağustos 1952 : Napoli’de yapılan Avrupa Güzellik yarışmasında, Türkiye güzeli
Günseli Başar birinci oldu.
3 Eylül 1952 : Ağrı Dağı’na tırmanan ilk Türk dağcıları, zirveye Türk Bayrağı
diktiler.
27 Eylül 1952 : Inönü, Bursa’da konuştu: “Müstakil mahkeme, müstakil yargıç
mefhumu bugün vatanın en
önde gelen konularından biridir.”
11 Ekim 1952 : CHP bir bildiri yayınladı:”... Muhalefet kanunlar içinde yapmaya
hakkı olduğu görevini yerine
getirmekten fiilen men edilmiştir.”
22 Kasım 1952 : Gazeteci Ahmet Emin Yalman’a, Malatya’da suikast yapıldı.
Yalman, yara almadan kurtuldu.
25 Kasım 1952 : Bayar, Yunan Kralı’nın ziyaretini iade etmek için Savanora
Yatıyla Yunanistan’a gitti.
24 Aralık 1952 : Oz Türkçe kelimelerle meydana getirilmiş olan 10 Ocak 1945
tarihli Anayasa, Prof. Fuat
Köprülü ve 23 arkadaşının teklifi ile kaldırıldı ve 20 Nisan 1924 tarihli
Anayasa tekrar yürürlüğe girdi. CHP,
aleyhte oy kullandı.
1953
21 Ocak 1953 : Petrollerimizin işletilmesiyle ilgili olarak ilk anlaşma bir
Amerikan şirketiyle yapıldı.
22 Ocak 1953 : Türkiye Milliyetçiler Derneği kapatıldı.
29 Ocak 1953 : Unlü ney üstadı ve hiciv şairi, Neyzen Tevfik Kolaylı
(Doğumu:1879) öldü.
28 Şubat1953: Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında üçlü dostluk antlaşması
Ankara’da imzalandı.
4 Nisan 1953 : Dumlupınar Denizaltısı, Nato tatbikatından dönerken Çanakkale
Boğazında Naboland adlı
Isveç gemisiyle çarpışarak battı. Bütün çabalara rağmen geminin battığı yerin
derin ve akıntılı olmasından
dolayı kurtarma çanı takılamadı ve 88 denizcimiz Şehit oldu.
6 Nisan 1953 : Menderes, Kabinesi’nde bazı değişiklikler yaptı.
24 Nisan 1953 : Nato Konseyi, Balkan Paktı’nı onayladı.
2 Mayıs1953: Izmir ve dolaylarında şiddetli deprem oldu.
18 Mayıs 1953 : TBMM, Balkan Paktı’nı oybirliği ile onayladı.
28 Mayıs1953: Kore’de şiddetli çarpışmalar meydana geldi, Türk Tugayı 155 şehit
verdi.
30 Mayıs 1953 : Başbakan Menderes, Kraliçe Elizabeth’in Taç Giyme Töreninde
bulunmak üzere Londra’ya
gitti.
10 Haziran 1953 : Sovyetler Birliği nota vererek, iki ülke ilişkilerindeki
gerginliği hafifletmek teklifinde bulundu.
16 Haziran 1953 : Yunan Başbakanı Mareşal Papagos ve Dışişleri Bakanı
Stefanopulos Ankara’ya geldiler.
18 Haziran 1953 : Edirne ve dolaylarında şiddetli deprem.
9 Temmuz 1953 : Uşak İli kuruldu.
21 Temmuz 1953 : Profesörlerin politika ile uğraşmalarını yasaklayan kanun kabul
edildi.
25 Temmuz1953: Bayar, Avrupa’yı Asya’ya bağlayacak olan asma köprünün
yapılmasının zaruri olduğunu,
bunun için teşebbüslere girişildiğini söyledi.
1 Ağustos 1953 : Sovyetler, Müttefik Ulke Filolarının Istanbul’a yaptıkları
ziyaretlerden rahatsızlığını dile
getirdiği bir nota verdi.
16 Ağustos 1953 : Izmir’de Panayakapu’da Hz. Meryem’in son olarak yaşadığı ‘Hacı
Evi’ restore edilerek
törenle ziyarete açıldı.
24 Ağustos 1953 : Amerika Başkanı Eisenhower’ın beyanatı: “Kore’deki diğer
Birleşmiş Milletler askerlerinin
yanında Türk Tugayı’nın elde ettiği başarılar, Türkiye’nin fevkalade savaş
kabiliyetini ve hür dünyanın yanında
daima yer almak azminde olduğunu ispat etmiştir.”
12 Eylül 1953 : Ağrı Havaalanı hizmete açıldı.
13 Eylül 1953 : Bayar, Amasya ve Konya Şeker Fabrikalarının temelini allı.
19 Eylül 1953 : Çanakkale Havaalanı hizmete açıldı.
11 Ekim 1953 : Bayar, Adapazarı Şeker Fabrikasını törenle hizmete açtı.
19 Ekim 1953 :167 komünistin yargılanmasına başlandı.
25 Ekim 1953 : Seyhan Barajı’nın temeli atıldı.
6 Kasım 1953 : Aydın Verem Hastanesi ve Bafra Içme Suyu tesisleri hizmete
açıldı. Ankara Çimento
Fabrikası’nın temeli atıldı.
10 Kasım 1953 : Atatürk’ün Naaşı, 15. Olüm Yıldönümünde Etnografya Müzesi’ndeki
kabrinden alınarak
Anıtkabir’deki ebedi istirahatgahına defnedildi.
Anıtkabir; Ankara’da Rasattepe’de yapılmıştır. 29 yabancı, 20 yerli projenin
katıldığı yarışmayı, bir kısım
değişikliklerin yapılması şartı ile Prof. Emin Onat ve Doç. Orhan Arda’nın
projesi kazanmıştır. Temeli 9 Ekim
1944’de atılmıştır.
9 Aralık 1953 : CHP’nin mallarının Hazine’ye devredilmesine dair kanun teklifi
Meclis Genel Kurulu’na geldi.
10 Aralık 1953 : CHP’nin bildirisi: “... CHP, kendisini bir mal ve mülk davası
karşısında değil, bir rejim davası
karşısında görmektedir. Maruz kaldığımız bu muameleyi seçim mücadelesinin meşru
olmayan bir tertibi
saydığımızı yüksek sesle bildiririz.”
11 Aralık 1953 : Hürriyet Gazetesinin kurucusu, karikatürist, yazar ve gazeteci
Sedat Simavi (Doğumu: 1896)
öldü.
14 Aralık 1953 : CHP’nin haksız iktisaplarının Hazine’ye devri hakkındaki
tasarının görüşmeleri esnasında
Inönü bir konuşma yaptı:”... Suçlular gibi telaşınız nedir’> Işıktan mı
korkuyorsunuz? Arkadaşlar, Türk
geleneklerinde fikir sahibi bir kişi 400 kişiye karşı fikrini söyler. Türk
adetinde 400 babayiğit bir kişiye hücum
etmez daha sonra CHP’liler Meclis salonunu terk ettiler. Tasarı S’e karşı 341
oyla kanunlaştı.
19 Aralık 1953 : CHP’nin yeni genel merkezi Ankara’da törenle açıldı.
27 Aralık 1953 : Eski Başbakanlardan Şükrü Saraçoğlu (Doğumu:1887) öldü.
1954
4 Ocak 1954 : Mısır Hükümeti, Türkiye Büyükelçisi Fuat Hulusi Tugay’ın
ülkelerini terk etmesi için 24 saat
süre verdi.
6 Ocak 1954 : Mısır’a protesto notası verildi.
15 Ocak 1954 : Türkiye Vakıflar Bankası kuruldu.
17 Ocak 1954 : Cumhurbaşkanı Bayar, Amerika Başkanı Eisenhower’ın davetlisi
olarak Amerika’ya gitti.
18 Ocak 1954 : Yabancı Sermayeyi teşvik kanunu kabul edildi.
27 Ocak 1954 : Köy Enstitüleri kaldırıldı.
- Millet Partisi kendini feshetti.
28 Ocak 1954 : Bayar’ın ABD gezisi sırasında, Başkan Eisenhower’ın
konuşması:”... Dünyanın en çetin
müdafilerinden biri olan Türk Milletini selamlıyoruz... Türkiye’nin tek bir
kuşakta meydana gelen gelişmesi,
zamanımızın harikalarından biridir.”
29 Ocak 1954 : Bayar, Amerikan Kongresi’nde bir konuşma yaptı.
17 Şubat 1954 : Seçim Kanunu’nda yapılan değişiklik kabul edildi.
12 Mart 1954 : TBMM’de, seçimlerin yenilenmesi oybirliği ile kabul edildi.
18 Mart 1954 : Federal Almanya Devlet Başkanı Dr. Adenauer Türkiye’ye geldi.
13 Nisan 1954 : Inönü, Istanbul’da konuştu: “... Çok iyi idare edilen bir
emniyet içinde muhalefet görevimize
devam ediyoruz. Bizi bir uğradığımız yere bir daha uğratmıyorlar.”
15 Nisan 1954 : Yugoslav Devlet Başkanı Mareşal Tito, Türkiye’ye geldi.
17 Nisan 1954 : Çanakkale Zaferi Abidesi’nin yapımına başlandı.
18 Nisan 1954 : Haydarpaşa ve Salıpazarı Limanlarının temeli atıldı.
- Inönü, Mersin’de DP’liler engellemeleri ve protestoları yüzünden konuşmasını
yapamadı.
19 Nisan 1954 : Bayar, Susurluk Şeker Fabrikasının temelini allı, Izmit’te 3.
kağıt fabrikasını işletmeye açtı.
22 Nisan 1954 : Bayar, Bolu’da halka hitap etti: “... Biz Kore’ye asker
gönderdik. Bunun anlamını anlamak
istemeyenlerin sizlere neler söylediklerini biliyoruz. Siz de bunu
hatırlarsınız, artık hakikat belli olmuştur. Bu
isabetli karar memleketimize büyük iyilikler temin etmiş, aynı zamanda, Türk
kahramanları, emsalsiz
evlatlarımız silahlarıyla ne şekilde dövüştüklerini bütün dünyaya göstermiş
bulunmaktadır.”
Bayar, Iskenderun Suni Gübre Fabrikasının temelini allı.
Bayar, Mersin Limanı’nın temelini allı.
Burdur Şeker Fabrikası’nın temeli atıldı.
Genel Seçimler yapıldı. DP: 404, CHP: 30, CMP: 5, Bağımsız: 7 Milletvekili
kazandı.
Unlü yazar Sait Faik Abasıyanık (Doğumu:1 906) öldü.
CHP’nin Hazine’ye devredilen eski binası ‘Talebe Federasyonu’nun hizmetine
verildi.
TBMM toplandı, Istanbul Milletvekili Celal Bayar, 486 oyla yeniden
Cumhurbaşkanlığına seçildi. Menderes, Kabineyi kurmakla görevlendirildi.
17 Mayıs 1954 : Menderes, 3. Kabinesini açıkladı. Menderes Kabinesi, 27’ye karşı
491 oyla güvenoyu aldı.
Maliye Bakanı:
Milli Eğitim Bakanı:
Bayındırlık Bakanı:
Ekonomi ve Ticaret Bk:
Sağlık Bakanı:
Gümrük ve lnşaat Bk.:
Tarım Bakanı:
Ulaştırma Bakanı:
Çalışma Bakanı:
Işletmeler Bakanı:
30 Mayıs 1954 : Kırşehir Ili,
14 Haziran 1954 : Sakarya
23 Haziran 1954 : Kurtuluş
20 Temmuz 1954 : Nevşehir Ili kuruldu.
21 Ağustos1954: Liseler tekrar 11 sınıfa indirildi.
21 Eylül 1954 : Amasya Şeker Fabrikası hizmete açıldı.
23 Eylül 1954 : Gazeteci Hüseyin Cahit Yalçın, 26 ay hapse mahkum oldu.
26 Eylül 1954 : Gökpınar Elektrik Santrali hizmete açıldı.
27 Eylül 1954: Denizli Elektrik Santrali hizmete açıldı.
3 Ekim 1954 : Darende Hidroelektrik Santrali hizmete açıldı.
13 Kasım 1954 : CHP, basın hürriyeti, hakim teminatı, muhtar seçimleri, hayat
pahalılığı ve ekonomik
zorluklarla ilgili bir bildiri yayınladı.
24 Kasım 1954 : Kütahya Şeker Fabrikası hizmete açıldı.
3 Aralık 1954 : Inönü, Hüseyin Cahit Yalçın’ı Usküdar Cezaevi’nde ziyaret etti
15 Aralık 1954 : Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı kuruldu.
1955
24 Ocak 1955 : Zonguldak’ta maden ocağında büyük bir grizu patlaması oldu.
24 Şubat1955: Bağdat’ta Türkiye ile Irak arasında karşılıklı işbirliği
antlaşması
daha sonra Ingiltere, Pakistan ve Iran’da katıldı. ABD’de gözlemci gönderdi.
4 Mart 1955 : Türk Traktör ve Ziraat Makine AŞ. Fabrikası açıldı.
18 Mart 1955
30 Mart 1955
1 Nisan 1955
15 Nisan 1955
5 Mayıs 1955
Bayar, Hüseyin Cahit Yalçı nın cezasını affetti.
Ingiltere, CENTO’ya katıldı.
Kıbrıs’ta EOKA terör örgütü faaliyetlerine başladı.
DP kurucularından Prof. Fuat Köprülü, Dışişleri Bakanlığı’ndan Türk Kadınlar
Birliği’nin teklifi ile her yıl Mayıs ayının ikinci pazar g
olarak kutlanmasına karar verildi
20 Mayıs 1955 : Ege Universitesi ve Karadeniz Teknik Universitesi kurulmasına
dair kanun kabul edildi.
21 Mayıs 1955 : Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı (THY) kurulmasına dair kanun
kabul edildi.
22 Mayıs 1955 : Kadın Kahramanlarımızdan, 1877-1878 Erzurum Savaşı’nda
çatışmalara katılan Nene Hatun
(Doğumu:1857) öldü.
TBMM’de, Inönü’nün “... Başbakanı durduracak hiçbir kuvvet kalmamıştır demesi
üzerine, Menderes ile
Inönü arasında sert tartışmalar oldu.
10 Haziran 1955 : Istanbul’da Hilton Oteli açıldı.
1 Temmuz1955: Devletve Ilim adamlarından Dr. Adnan Adıvar (Doğumu:1882) öldü.
- Pakistan, CENTO’ya katılacağını ilan etti.
24 Nisan 1954
25 Nisan 1954
26 Nisan 1954
2 Mayıs 1954
11 Mayıs 1954
12 Mayıs 1954
14 Mayıs 1954
Başbakan:
Devlet Bakanı:
Devlet Bakanı:
Adalet Bakanı:
Milli Savunma Bakanı:
Içişleri Bakanı:
Dışişleri Bakanı:
Adnan Menderes
Fatin Rüştü Zorlu
Dr. Mükerrem Sarol
Osman Şevki Çiçekdağ
Etem Menderes
NamıkGedik
Prof. Fuat Köprülü
Hasan Polatkan
Celal Yardımcı
Kemal Zeytinoğlu
Sıtkı Yırcalı
Dr. Behçet Uz
Emin Kalafat
Nedim Okmen
Muammer Çavuşoğlu
Hayrellin Erkmen
Fethi Çelikbaş
Ilçe yapıldı.
ve Adıyaman Illeri kuruldu.
Savaşı Komutanlarından Orgeneral
Salih Omurtak(Doğumu:1889) öldü.
(CENTO) imzalandı. Pakta
istifa etti.
ününün ‘Anneler Günü’
5 Temmuz 1955 : Gazeteci Ali Naci Karacan (Doğumu:1896) öldü.
11 Temmuz 1955 : Yunanistan’a, son zamanlarda Kıbrıs’ta meydana gelen Türklere
yönelik şiddet olayları
nedeniyle ilk nota verildi.
18 Ağustos 1955 : TBMM’nin manevi şahsiyetine hakaret iddiasıyla 1 yıl hapis
cezasıyla 4 ay Bursa’da
oturmaya mahkum edilen CHP Genel Sekreteri Kasım Gülek cezaevinden tahliye
edildi.
21 Ağustos 1955 :4.000 hatlık Izmir Otomatik Telefon Santrali hizmete girdi.
23 Ağustos 1955 : Kıbrıs’ta garantör ülke konumunda bulunan Ingiltere’ye,
meydana gelen olaylar üzerine ilk
nota verildi.
29 Ağustos 1955 : Kıbrıs Konferansı Londra’da toplandı.
4 Eylül 1955 : Londra’da bulunan Türk vatandaşları, Kıbrıs için miting yaptılar.

6 Eylül 1955 : ‘6/7 Eylül’ olayları. ‘Selanik’te Atatürk’ün evine bomba atıldığı
haberi’ Istanbul, Izmir ve
Ankara’da şiddetli protestolarla kınanmaya başlandı. Protesto gösterileri kısa
zaman içinde, gayrimüslimlerin
işyeri ve evlerine karşı tahrip ve yağmacılığa dönüştü. Olayların önünün
alınamaması üzerine, bu üç şehirde
de sıkıyönetim ilan edildi. Selanik’te böyle bir saldırının olmadığı
açıklanmasına rağmen, yağmacıları
durdurmak mümkün olmadı.
7 Eylül 1955 : Gayrimüslimlere karşı başlayan tepkiler, diğer şehirlere de
sıçradı, olaylar çok güç
yatıştırılabildi.
- TBMM olağanüstü toplandı.
9 Eylül 1955 : Istanbul’da üç, Ankara ve Izmir’de birer askeri mahkeme kuruldu.
10 Eylül 1955 : Içişleri Bakanı Namık Gedik istifa elli. (Bugünde böyle şerefli
davranışları görmek en büyük
arzumuzdur.)
12 Eylül 1955 : TBMM sıkıyönetimi 6 ay uzattı.
23 Eylül 1955 : Burdur Şeker Fabrikası hizmete girdi.
- Pakistan, CENTO’ya resmen katıldı.
30 Eylül 1955 : !stanbul’da Migros faaliyete başladı.
11 Ekim 1955 : Iran, CENTO’ya katıldı.
12 Ekim 1955 : Basına ispat hakkı verilmesini isteyen 19 Milletvekili, DP Yüksek
Haysiyet Divanı’na verildi. 9
Milletvekili DP’den ihraç edildi, diğer 10 Milletvekili ise istifa etti.
23 Ekim 1955 : Genel Nüfus Sayımı yapıldı. Nüfusumuz: 24.064.763
24 Ekim 1955 : Bayındırlık Bakanı Muammer Çavuşoğlu 6/7 Eylül olaylarında
uğradıkları kayıplar dolayısıyla,
Izmir’deki Yunan Konsolosluğu’na, resmi tarziye yerine geçmek üzere Hükümet
adına Yunan Bayrağı çekti.
25 Ekim 1955 : Elazığ Çimento Fabrikası hizmete girdi.
26 Ekim 1955 : Genç-Muş demiryolu hizmete girdi.
6 Kasım 1955 : Kayseri Şeker Fabrikası hizmete açıldı.
29 Kasım 1955 : Menderes istifa etti. Bayar, Hükümeti kurmakla tekrar Menderes’i
görevlendirdi.
8 Aralık 1955 : 4.Menderes Kabinesi kuruldu. 58’e karşı 398 oyla güvenoyu aldı.
17 Aralık 1955 : 6/7 Eylül olaylarından sonra Istanbul, Izmir ve Ankara’da
sürdürülen sıkıyönetim, Ankara ve
Izmir’de kaldırıldı.
20 Aralık 1955 : Hürriyet Partisi kuruldu.
1956
2 Ocak1956: Akşehirve Ankara İlköğretmen Okulları açıldı.
7 Ocak 1956 : Konya Kiremit ve Tuğla Fabrikası açıldı.
14 Ocak 1956 : Istanbul’da Divan Oteli açıldı.
18 Ocak 1956 : Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Atadan (Doğumu:1885) öldü.
6 Şubat 1956 : Şekerbank kuruldu.
23 Şubat 1956 : Meclis’te, Emin Kalafat’ın, Inönü’nün 6/7 Eylül olaylarından söz
etmesinin vatanperverlikle
bağdaşmadığını söylemesi üzerine olaylar çıktı. Inönü, “Geçen hafta sözümü geri
almıştım, bu defa
almayacağım dedi. CHP topluca salonu terketti.
25 Şubat 1956 : Çoruh ilinin adı Artvin olarak değiştirildi.
1 Mail 1956 :6/7 Eylül olaylarında zarar görenlere tazminatları ödenmeye
başlandı.
- Istanbul Belediyesi ve Valiliği birbirinden ayrıldı.
8 Nisan 1956 : Seyhan Barajı faaliyete başladı.
25 Nisan 1956 : Tuzla Jeep Montaj Fabrikası hizmete açıldı.
17 Haziran 1956 : TBMM’nin manevi şahsiyetine hakaret iddiasıyla 1 yıl hapis
cezasıyla 4 ay Bursa’da
oturmaya mahkum edilen CHP Genel Sekreteri Kasım Gülek, cezasını tamamlayarak
Ankara’ya geldi.
27 Haziran 1956 : Toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanunu görüşmelerinde,
lnönü:”Aramızdaki farkı bilelim. Biz
mutlakıyetten bugüne geldik, siz bugünden mutlakıyete gidiyorsunuz.” dedi.
Muhalefet topluca salonu terk etti.
Tasarı DP’lilerin oylarıyla yasalaştı.
8 Temmuz 1956 : Muhalefet Liderleri, Inönü, Karaosmanoğlu ve Bölükbaşı müşterek
bir tebliğ yayınladı.
- ABD Başkan Yardımcısı Nixon (daha sonra Başkan olacaktır), resmi ziyarette
bulunmak üzere Türkiye’ye
geldi.
15 Temmuz 1956 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Orgeneral Cemil Cahit Toydemir
(Doğumu :1883) öldü.
13 Ağustos 1956 : Bakanlar Kurulunca, ortaokullarda din dersi okutulmasına karar
verildi.
30 Eylül 1956 : Erzurum Şeker Fabrikası ve Telefon Santrali hizmete girdi.
- Erzincan Şeker Fabrikası hizmete girdi
1957
23 Ocak 1957 : Ortadoğu Teknik Üniversitesi’nin (ODTÜ) kuruluş kanunu kabul
edildi.
17 Mayıs1957: Yazar ve eleştirmen Nurullah Ataç (doğ:1898) öldü.
26 Mayıs 1957 : Bolu ve dolaylarında şiddetli deprem.
7 Haziran 1957 : Erzurum Atatürk Universitesi kuruluş kanunu kabul edildi.
30 Haziran 1957 : Sanayi Bakanlığı kuruldu.
1 Temmuz 1957 :30 Haziran 1954 tarihinde Ilçe yapılan Kırşehir yeniden Il
yapıldı.
2 Temmuz 1957 : Osman Bölükbaşı tutuklandı.
7 Eylül 1957 : DP kurucularından Prof. Fuat Köprülü partisinden istifa etti.
11 Eylül 1957 : TBMM’de seçimlerin yenilenmesi kabul edildi.
16 Eylül1957: Istanbul’da 12.000 evlik Ataköy toplu konutlarının temeli atıldı.
1 Ekim 1957 : TBMM eski Başkanlarından Mustafa Abdülhak Renda (doğ:1881) öldü.
11 Ekim 1957 : Afyon Çimento Fabrikası hizmete girdi.
27 Ekim 1957 : Genel Seçimler yapıldı. DP: 419, CHP: 173, CMP: 4, HP: 2,
Bağımsız: 2 Milletvekili kazandı.
1 Kasım 1957 : TBMM, 11. Dönem çalışmalarına başladı. Istanbul Milletvekili
Celal Bayar 413 oyla, 3. defa
Cumhurbaşkanlığına seçildi. Kabineyi kurmakla Adnan Menderes görevlendirildi.
25 Kasım 1957 : Basın Yayın ve Turizm Bakanlığı kuruldu.
-5. Menderes Kabinesi kuruldu.
Başbakan : Adnan Menderes
Devlet Bakanı ve Başb. Yrd. : Tevfik Ileri
Devlet Bakanı : Emin Kalafat
Devlet Bakanı : Muzaffer Kurbanoğlu
Adliye Bakanı : Esat Budakoğlu
Milli Savunma Bakanı : Şemi Ergin
Içişleri Bakanı : Dr. Namık Gedik
Dışişleri Bakanı : Fatin Rüştü Zorlu
Maliye Bakanı : Hasan Polatkan
Milli Eğitim Bakanı : Celal Yardımcı
Bayındırlık Bakanı : Etem Menderes
Ticaret Bakanı : Abdullah Aker
Sağlık Bakanı : Dr. Lütfi Kırdar
Gümrükve In. Bakanı : Hadi Hüsmen
Tarım Bakanı : Nedim Okmen
Ulaştırma Bakanı : Gen. Fevzi Uçaner
Çalışma Bakanı : Hayrettin Erkmen
Sanayi Bakanı : Samet Ağaoğlu
Basın-Yayın Bakanı : Sıtkı Yırcalı
Imar Bakanı : Medeni Berk
4 Aralık 1957 : 5.Menderes Kabinesi 133’e karşı 403 oyla güvenoyu aldı.
28 Kasım1957: Hürriyet Partisi fesih kararı aldı. CHP ile güç birliğine karar
verildi.
9 Aralık 1957 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Tümgeneral Ali Ihsan Sabis
(Doğumu:1882) öldü.
27 Aralık 1957 : Meclis iç tüzüğünde bazı değişiklikler yapıldı.
1958
3 Ocak 1958 : Kurtuluş Savaşı Komutanlarından Cafer Tayyar Eğilmez (doğ:1877)
öldü.
16 Ocak 1958 : Istanbul’da 9 Subay tutuklandı. ‘9 Subay Olayı’ olarak
adlandırılır.
19 Ocak 1958 : Milli Savunma Bakanı Şemi Ergin istifa etti.
28 Ocak 1958 : Kıbrıs’ta Türklere yönelik şiddet olayları meydana geldi. Ingiliz
askeri Türklere karşı ilk defa
silah kullandı.
31 Ocak 1958 : TBMM, Kıbrıs’ta Ingiliz askerlerinin Türklere karşı silah
kullanması dolayısıyla lngiltere’yi
kınadı. . .
1 Mart 1958 : Deniz Yolları Idaresi’nin Izmit Körfezinde çalışan Usküdar vapuru,
öğrencilerle dolu olduğu
halde, aniden çıkan bir kasırga sonucu battı. Birçok öğrenci ve mürettebat
boğuldu.
9 Nisan 1958 : CHP’nin yayın organı olan Ulus Gazetesi 1 ay süre ile kapatıldı.
9 Mayıs 1958 : Imar ve Iskan Bakanlığı kanunu kabul edildi.
26 Mayıs 1958 : Tutuklu bulunan 9 Subayın mahkemesine başlandı.
28 Mayıs 1958 : Basın suçlularının affı tasarısı, DP’lilerin oyu ile reddedildi.

31 Mayıs 1958 : Haydarpaşa Limanı’nın 1.Kısmı Hizmete girdi.
2 Haziran 1958 : Inönü’nün, Istanbul CHP Merkezi’nde yaptığı basın
toplantısındaki demecine yayın yasağı
konu d u.
7 Haziran 1958 : Istanbul’da Beyazıt Meydanı’nda Büyük Kıbrıs mitingi yapıldı.
12 Haziran 1958 : Ankara’da Büyük Kıbrıs mitingi yapıldı.
14 Haziran 1958 : Türk Hükümeti, Ingiltere’nin Kıbrıs planını kabul etmedi.
21 Haziran 1958 : Eskişehir, Bursa ve Maraş’ta Kıbrıs mitingleri yapıldı.
14 Temmuz 1958 : Irak Kralı Faysal, Prens Abdülillah ve Başbakan Nuri Sait
öldürüldü.
15 Temmuz 1958 : ABD, Lübnan’a asker çıkardı.
17 Temmuz 1958 : Ingiltere, Urdün’e asker çıkardı.
20 Temmuz 1958 : Irak’taki olaylar dolayısıyla kısmi seferberlik hazırlıklarına
başlandı.
-Inönü, halkı milli birliğe davet etti: “Türk Milleti, güç olaylar karşısında,
fedakarlıkta birbiriyle yarış ederek
beraber hareket etmesini bilen bir millettir.” dedi.
9 Ağustos 1958 : Ingiliz Başbakanı McMillan gelişen son olaylar üzerine
Türkiye’ye geldi.
7 Eylül 1958: Soma Termik Santrali hizmete açıldı.
21 Eylül 1958 : Manisa ve Denizli Tekstil Fabrikaları hizmete açıldı.
22 Eylül 1958: Izmir Alsancak Limanı hizmete girdi.
23 Eylül 1958 : Aydın Tekstil Fabrikası hizmete açıldı.
25 Eylül 1958 : Kemer Barajı ve Hidroelektrik Santrali hizmete girdi.
1 Ekim 1958 : Ingiltere’nin hazırladığı ve Türkiye’nin kabul etmiş olduğu, yeni
Kıbrıs planı uygulanmaya
başlandı.
- Kıbrıs bunalımı, Türkiye ile Yunanistan arasında daha da yoğunlaşıyor.
- Diyanet Işleri Başkanı Eyüp Sabri Hayırlıoğlu’nun, Batı Trakya’da yayınlanan
Sebat gazetesinin bir sorusu
üzerine gazeteye gönderdiği cevap: “... Kur’an’ın Türk Harfleriyle yazılması
doğru değildir
1 Kasım 1958 : Büyük Şair Yahya Kemal Beyatlı (Doğumu:1884) öldü.
3 Kasım 1958 : CHP’nin yayın organı Ulus gazetesi 1 ay süre ile tekrar
kapatıldı.
7 Kasım1958: Yazar Aka Gündüz (Doğumu:1885) öldü.
17 Kasım1958: Erzurum Atatürk üniversitesi, Cumhurbaşkanı Bayar tarafından
açıldı.
25 Kasım 1958 : 9 subaydan (9 subay olayı) 8’i beraat etti.
27 Kasım 1958 : Pınarhisar Çimento Fabrikası açıldı.
30 Kasım 1958 : Akis Dergisi başyazarı, Inönü’nün damadı Metin Toker, Nihat
Erim’in manevi şahsiyetini
tahkirden bir yıllık hapis cezasına çarptırıldı.
31 Aralık 1958 : Demirköprü Barajı ve Hidroelektrik Santrali hizmete açıldı.
1959
5 Şubat 1959 : Türk-Yunan görüşmeleri Zürih’te başladı.
10 Şubat 1959 : Inönü’nün, CHP Grubunda, ‘Milletvekillerine zam teklifinin
reddedilmesini isteyen’ önergesi
oybirliği ile kabul edildi.
11 Şubat 1959 : Zürih Antlaşması imzalandı. Türkiye ile Yunanistan arasında,
Kıbrıs Cumhuriyetinin
kurulmasıyla ilgili şartlar tespit edildi.
16 Şubat 1959 : Milletvekillerine zam teklifi, 144 CHP’li ve 1 DP’linin aleyhte
oyuna rağmen 249 oyla kabul
edildi.
17 Şubat 1959 : Başbakan Menderes’i Londra’ya götüren uçak, Gatwick Kasabası
yakınlarında düştü. 14
kişinin öldüğü kazada Başbakan Adnan Menderes kurtuldu. Olayın Türkiye’de
duyulması üzerine, bir süredir
Iktidar ile Muhalefet arasında süren gerginlik bir anda yerini ılımlı bir ortama
bıraktı. Ancak bu bahar havası
sürdürülemedi.
19 Şubat 1959 : Kıbrıs konusunda Londra Antlaşması imzalandı. Türkiye,
Ingiltere, Yunanistan, Kıbrıs Türk
ve Rum temsilcileri tarafından imza edildi.
4 Mart 1959 : TBMM, Londra Antlaşması’nı, muhalefetin 13Ş red oyuna karşın 347
oy ile kabul etti.
24 Nisan 1959 : Inönü’nün 28 Aralık 1958 tarihinde Ankara Il Kongresinde yaptığı
konuşmadan dolayı
dokunulmazlığının kaldırılması istenildi.
1 Mayıs 1959 : Uşak’ta Ismet Inönü’nün başına taş atıldı. 12 kişi tutuklandı.
2 Mayıs 1959 : !zmir’de bir süre önce meydana gelen protesto ve gösterilerin
yayınlanması yasaklandı.
4Mayıs1959 : Istanbul’da meydana gelen olayların yayınlanması yasaklandı.
- Inönü, Izmir’de basın toplantısı düzenledi : “... Seyahatimin nihayetini çok
huzurlu idrak ettim. Basının
memleket meselelerine gösterdiği çok feyizli ilginin minnettarıyım.”
7 Mayıs 1959 : Yunanistan Başbakanı Karamanlis, resmi ziyarette bulunmak için
Türkiye’ye geldi.
20 Temmuz1959: TBMM’de sert tartışmalardan sonra ara seçimlerin ertelenmesi
kabul edildi.
29 Temmuz 1959 : Istanbul’da 3, Nazilli’de 1 gazeteci hapse mahkum edildi.
2 Ağustos 1959 : Diyarbakır’da ‘Sinan 1’ petrol kuyusu işletmeye açıldı.
27 Eylül 1959 : CHP Genel Sekreteri Kasım Gülek istifa elli.
7 Kasım 1959 : Milletvekili Osman Bölükbaşı 10 ay hapse mahkum oldu.
18 Kasım 1959 : Yüksek Islam Enstitüsü, Istanbul’da geçici olarak Imam Hatip
Okulu’nda öğretime başladı.
6 Aralık 1959 : Amerika Başkanı Eisenhower resmi ziyarette bulunmak üzere
Türkiye’ye geldi.
16 Aralık 1959 : Vatan Gazetesi 1 ay süre ile kapatıldı.
30 Aralık 1959 : CHP Grubu, Hükümetin ‘Bedelsiz ithal oto getirilmesi tasarısı’
üzerine, Milletvekillerine
olumsuz görüş tavsiyesi aldı.


Sizler de yazılarınızı, şiirlerinizi, kitap özetlerinizi bizimle paylaşabilirsiniz.

rehberogretmen.biz@gmail.com

ya da www.dosyayolla.net adresimize girerek Word belgenizi bize doğrudan ulaştırabilirsiniz...